Καρδιοπαθείς και καύσωνας: Οδηγίες προστασίας από την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία

medlabnews.gr iatrikanea

Κάθε καλοκαίρι, καθώς οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, παρατηρείται αύξηση των εισαγωγών στις καρδιολογικές κλινικές. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι τυχαίο, καθώς η σύνδεση μεταξύ υψηλών θερμοκρασιών και καρδιαγγειακών παθήσεων έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά και αφορά εκατομμύρια ανθρώπους. Τα διαθέσιμα δεδομένα προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τους τρόπους με τους οποίους οι καρδιοπαθείς μπορούν να προστατευτούν αποτελεσματικά.

Ο καύσωνας δεν προκαλεί μόνο δυσφορία. Για τα άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα συνιστά έναν αποδεδειγμένο παράγοντα κινδύνου με σαφείς επιπτώσεις στην υγεία. Σύμφωνα με μεγάλη μετα-ανάλυση 54 επιδημιολογικών μελετών σε 20 χώρες, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Planetary Health, τα επεισόδια καύσωνα συνδέονται με αύξηση της καρδιαγγειακής θνητότητας κατά περίπου 15% σε σύγκριση με περιόδους φυσιολογικών θερμοκρασιών.

Η διάρκεια του φαινομένου διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο BMC Public Health έδειξε ότι όταν η μέγιστη θερμοκρασία υπερβαίνει τους 35°C για τέσσερις συνεχόμενες ημέρες, η καρδιαγγειακή θνητότητα αυξάνεται κατά 10%, ενώ από την πέμπτη ημέρα η αύξηση μπορεί να φτάσει το 51%. Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών, καθώς σε καύσωνες διάρκειας πέντε ή περισσότερων ημερών η θνητότητα στην ηλικιακή αυτή ομάδα αυξάνεται κατά 24%, έναντι 18% στον γενικό πληθυσμό.

Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση, η οποία επιβαρύνεται αισθητά κατά τους θερινούς μήνες. Οι υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν τη δημιουργία τροποσφαιρικού όζοντος και αυξάνουν τις συγκεντρώσεις λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων (PM2.5). Επιστημονικές μελέτες που έχουν δημοσιευθεί στο Journal of the American College of Cardiology καταδεικνύουν ότι η έκθεση στα PM2.5 σχετίζεται με φλεγμονή του αγγειακού τοιχώματος, ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και οξειδωτικό στρες, μηχανισμούς που συμβάλλουν στην επιτάχυνση της αθηροσκλήρωσης και αυξάνουν τον κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού επεισοδίου και καρδιακής ανεπάρκειας. Παράλληλα, η βραχυχρόνια έκθεση στο όζον έχει συσχετιστεί με αυξημένες νοσηλείες λόγω καρδιακής ανεπάρκειας σε ευπαθείς ομάδες.

Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση, καθώς τα μεγάλα αστικά κέντρα καταγράφουν συχνά αυξημένες συγκεντρώσεις ατμοσφαιρικών ρύπων κατά τη διάρκεια των καυσώνων, λόγω της κυκλοφοριακής επιβάρυνσης και των δασικών πυρκαγιών. Για τους καρδιοπαθείς, η συνύπαρξη καύσωνα και ατμοσφαιρικής ρύπανσης λειτουργεί αθροιστικά, με τον έναν παράγοντα να ενισχύει τις επιπτώσεις του άλλου.
Γιατί επιβαρύνεται περισσότερο η καρδιά

Όταν η θερμοκρασία περιβάλλοντος αυξάνεται, ο οργανισμός ενισχύει τη ροή αίματος προς το δέρμα προκειμένου να αποβάλει θερμότητα. Η διαδικασία αυτή αυξάνει το έργο της καρδιάς, η οποία καλείται να αντλεί μεγαλύτερο όγκο αίματος με υψηλότερους παλμούς, ενώ παράλληλα η αρτηριακή πίεση τείνει να μειώνεται. Επιπλέον, η εφίδρωση προκαλεί απώλεια υγρών και ηλεκτρολυτών, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τον καρδιακό ρυθμό και τη δράση σημαντικών φαρμάκων, όπως τα διουρητικά και οι αντιαρρυθμικοί παράγοντες.

Η φαρμακευτική αγωγή προσθέτει έναν επιπλέον βαθμό δυσκολίας. Οι β-αποκλειστές ενδέχεται να περιορίσουν την απαραίτητη αύξηση των καρδιακών παλμών, τα διουρητικά να επιδεινώσουν την αφυδάτωση και τα αντιυπερτασικά να προκαλέσουν υπερβολική πτώση της αρτηριακής πίεσης. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση πριν από την έναρξη της θερινής περιόδου.

Στις ομάδες αυξημένου κινδύνου περιλαμβάνονται ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, ιστορικό εμφράγματος ή εγκεφαλικού επεισοδίου, αρρυθμίες –ιδιαίτερα κολπική μαρμαρυγή–, ανεπαρκώς ρυθμισμένη υπέρταση, άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών και όσοι λαμβάνουν πολλαπλές φαρμακευτικές αγωγές.
8 πρακτικές συμβουλές προστασίας

1. Διατηρείτε επαρκή ενυδάτωση
Καταναλώνετε νερό ακόμη και όταν δεν αισθάνεστε δίψα, καθώς η αίσθηση της δίψας μειώνεται με την ηλικία. Στόχος είναι 6–8 ποτήρια ημερησίως, εκτός εάν ο θεράπων ιατρός έχει συστήσει περιορισμό υγρών. Συνιστάται η αποφυγή αλκοόλ και καφεΐνης, που ενισχύουν την αφυδάτωση.

2. Αποφεύγετε τις μετακινήσεις τις πιο ζεστές ώρες
Το διάστημα 12:00–17:00 συνδυάζει τις υψηλότερες θερμοκρασίες με αυξημένα επίπεδα ρύπανσης. Προτιμήστε να παραμένετε σε κλιματιζόμενο χώρο ή σε δημόσιες εγκαταστάσεις με δροσιά, εφόσον δεν διαθέτετε κλιματισμό.

3. Ελέγχετε τον Δείκτη Ποιότητας Ατμοσφαιρικού Αέρα
Σε ημέρες με αυξημένη ρύπανση ή παρουσία καπνού από πυρκαγιές, περιορίστε στο ελάχιστο τις εξόδους. Οι σχετικές πληροφορίες είναι διαθέσιμες μέσω εφαρμογών καιρού και του Υπουργείου Περιβάλλοντος.

4. Επιλέγετε κατάλληλη ένδυση
Ελαφριά και ανοιχτόχρωμα ρούχα από φυσικά υλικά, καθώς και η χρήση καπέλου, συμβάλλουν στη μείωση της θερμικής επιβάρυνσης του οργανισμού.

5. Μην τροποποιείτε μόνοι σας τη φαρμακευτική αγωγή
Η αυθαίρετη μείωση ή διακοπή φαρμάκων, όπως τα διουρητικά, μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη. Οποιαδήποτε αλλαγή στη δοσολογία πρέπει να γίνεται αποκλειστικά κατόπιν ιατρικής οδηγίας.

6. Μετράτε συχνότερα την αρτηριακή πίεση
Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να προκαλέσουν μεταβολές στην αρτηριακή πίεση. Κρατήστε αρχείο με τις μετρήσεις σας και ενημερώστε τον καρδιολόγο σας σε περίπτωση επαναλαμβανόμενων αποκλίσεων.

7. Προτιμήστε ελαφριά διατροφή και επαρκή ύπνο
Τα βαριά γεύματα επιβαρύνουν τόσο το κυκλοφορικό όσο και το πεπτικό σύστημα. Επιλέξτε φρούτα, λαχανικά και τροφές πλούσιες σε κάλιο. Παράλληλα, η έλλειψη ύπνου κατά τις ζεστές νύχτες αυξάνει την καταπόνηση της καρδιάς μέσω ενεργοποίησης του συμπαθητικού νευρικού συστήματος.

8. Αναγνωρίστε έγκαιρα τα προειδοποιητικά σημάδια και καλέστε άμεσα το 166
Δύσπνοια, αίσθημα βάρους στο στήθος, ζάλη, λιποθυμικό επεισόδιο, αρρυθμίες, αιφνίδιο οίδημα στα κάτω άκρα ή έντονη και επίμονη κόπωση απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση. Στους καρδιοπαθείς, η γρήγορη αντιμετώπιση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.

Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία υπογραμμίζει ότι ο καύσωνας και η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελούν πραγματικούς και μετρήσιμους παράγοντες κινδύνου για την καρδιαγγειακή υγεία, ενώ η κλιματική αλλαγή συμβάλλει στη συχνότερη και εντονότερη εμφάνισή τους. Ωστόσο, με σωστή πρόληψη και στενή συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό, ο κίνδυνος μπορεί να παραμείνει ελεγχόμενος.