Ο προδιαβήτης μπορεί να προληφθεί και θεραπευτεί; Η σημασία της διατροφής και της άσκησης.

Ξενοφώντα Τσούκαλη Dr.
PhD
του Ξενοφώντα Τσούκαλη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Η παχυσαρκία και ο Σακχαρώδης Διαβήτης αποτελούν τη σύγχρονη παγκόσμια πανδημία, η οποία βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.

Μόνο στις Η.Π.Α ο αριθμός των ατόμων με διαβήτη ανέρχεται σε 21,1 εκατομμύρια, παρουσιάζοντας αύξηση κατά περίπου 3 εκατομμύρια τα δύο τελευταία χρόνια ενώ, τουλάχιστον το 25% των ατόμων με διαβήτη στις Η.Π.Α, δεν γνωρίζουν ότι έχουν ΣΔ. Καθώς ο επιπολασμός του διαβήτη συνεχώς αυξάνει, οι σχετιζόμενες με τον διαβήτη νοσηρότητα και θνητότητα έχουν εξελιχθεί σε μείζονα ζητήματα της δημόσιας υγείας. Στη σύγχρονη εποχή, εκτός από τις κοινωνικές παραμέτρους της νόσου, υπάρχει ακόμα μια σημαντική παράμετρος, η οικονομική πλευρά του ζητήματος. Ο διαβήτης είναι μια ακριβή νόσος.
Οι ασθενείς με διαβήτη είναι επιρρεπείς σε πολλαπλές και σύνθετες επιπλοκές. Αυτές οι επιπλοκές περιλαμβάνουν τόσο την καρδιαγγειακή νόσο (καρδιακές παθήσεις, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και περιφερική αγγειακή νόσο), όσο και την μικροαγγειακή νόσο (αμφιβληστροειδοπάθεια, νευροπάθεια και μικροαλβουμινουρία). 

Επιδημιολογικά δεδομένα της τελευταίας 5ετίας έχουν αποδείξει ότι οι επιπλοκές στον διαβήτη ξεκινούν νωρίς κατά τη «διαδρομή» από τη φυσιολογική ανοχή στη γλυκόζη έως την εμφάνιση του διαβήτη. Υπάρχει ένα διάστημα στη γλυκαιμική κατάσταση μεταξύ της φυσιολογικής ανοχής της γλυκόζης και του διαβήτη, οι τιμές του οποίου δεν είναι «αθώες», αλλά αποτελούν τον προάγγελο του διαβήτη και των επιπλοκών του.
Η πρώιμη διαπίστωση και θεραπευτική παρέμβαση των ατόμων τα οποία βρίσκονται σε αυτήν τη γλυκαιμική κατάσταση έχει την δυναμική της μείωσης ή καθυστέρησης της εξέλιξης σε διαβήτη και της εμφάνισης των σχετιζομένων με αυτόν μακροαγγειακών και μικροαγγειακών επιπλοκών.

Ο προδιαβήτης

Ο προδιαβήτης είναι μια μεταβολική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από αντίσταση στην ινσουλίνη και πρωτογενή ή δευτερογενή δυσλειτουργία των β κυττάρων του παγκρέατος. Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι μια κατάσταση κατά την οποία τα κύτταρα του οργανισμού δεν ‘αναγνωρίζουν’ την ορμόνη ινσουλίνη, με αποτέλεσμα η γλυκόζη να μην μπορεί να εισέλθει στα κύτταρα για να μεταβολιστεί.
Τα β κύτταρα του παγκρέατος είναι τα κύτταρα από τα οποία εκκρίνεται η ινσουλίνη. Αποτέλεσμα αυτών των δύο δυσλειτουργιών είναι η αδυναμία των κυττάρων του οργανισμού να χρησιμοποιούν τη γλυκόζη και έτσι να εμφανίζεται υπεργλυκαιμία (υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα), μια κατάσταση επιβαρυντική και μακροπρόθεσμα τοξική για τον οργανισμό μας.
Η ύπαρξη είτε διαταραγμένης γλυκόζης νηστείας (Impaired Fasting Glucose, IFG), είτε διαταραγμένης ανοχής στη γλυκόζη (Impaired Glucose Tolerance, IGT), είτε συνδυασμού των δύο, εξηγείται ως ένδειξη παρουσίας προδιαβήτη.
Ως προδιαβήτης χαρακτηρίζεται η διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας (IFG) με σάκχαρο νηστείας 100-125mg/dl, και η διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη (IGT) με σάκχαρο νηστείας εντός των φυσιολογικών ορίων και μετά τη δίωρη καμπύλη ανοχής γλυκόζης (OGTT) με σάκχαρο 140-199mg/dl. Οι καταστάσεις αυτές μπορεί να εμφανίζονται ξεχωριστά ή και να συνυπάρχουν. Η διάγνωση του διαβήτη στις μέρες μας τίθεται όταν το σάκχαρο νηστείας σε
τουλάχιστον δύο μετρήσεις είναι μεγαλύτερο από 126mg/dl, όταν είναι μεγαλύτερο από 200mg/dl 2 ώρες μετά από φόρτιση με γλυκόζη, όταν είναι >200mg/dl σε τυχαία μέτρηση ή όταν η HbA1c είναι ≥ 6,5% σύμφωνα με πρόσφατη δήλωση ομοφωνίας της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας (ADA).
Ο προδιαβήτης είναι αρχικό στάδιο στην εξέλιξη της φυσικής ιστορίας του Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2. Η συγκεκριμένη μεταβολική διαταραχή, αν και δεν έχει κλινική συμπτωματολογία και δεν αποτελεί ιδιαίτερη νοσολογική οντότητα, πρέπει και να ανιχνεύεται έγκαιρα και να αντιμετωπίζεται με την ανάλογη σοβαρότητα, διότι εξελίσσεται σε σακχαρώδη διαβήτη και συνδέεται με καρδιαγγειακά συμβάματα.

Έχοντας προδιαβήτη δεν σημαίνει αυτόματα ότι θα αναπτύξετε διαβήτη, αλλά σίγουρα βρίσκεστε σε αυξημένο κίνδυνο. Ο προδιαβήτης είναι επίσης ένας παράγοντας κινδύνου για καρδιακή νόσο. Όπως και οι άνθρωποι με διαβήτη τύπου 2, τα άτομα με προδιαβήτη τείνουν να είναι υπέρβαρα, να έχουν υψηλή αρτηριακή πίεση και αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης.

Συμπτώματα

Ο προδιαβήτης είναι συχνά μια «σιωπηλή» κατάσταση επειδή συνήθως δεν εμφανίζει συμπτώματα. Μπορείτε να έχετε προδιαβήτη για χρόνια χωρίς να το γνωρίζετε. Ορισμένοι παράγοντες κινδύνου αυξάνουν την πιθανότητα να έχετε προδιαβήτη. Αυτοί είναι:
▪ Να είστε υπέρβαρος
▪ Να είστε 45 ετών και άνω
▪ Να έχετε οικογενειακό ιστορικό διαβήτη
▪ Να έχετε χαμηλά επίπεδα υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη (HDL χοληστερόλη – «καλή» χοληστερόλη)
▪ Να έχετε υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων
▪ Να έχετε υψηλή αρτηριακή πίεση
▪ Να είχατε διαβήτη κύησης

Έλεγχος προδιαβήτη: 

Το πρόβλημα του προδιαβήτη είναι μεγάλο και κατά τα πρότυπα του διαβήτη λαμβάνει σταδιακά διαστάσεις επιδημίας. Παγκοσμίως ο αριθμός των ατόμων με προδιαβήτη είναι περίπου 314 εκατομμύρια, ενώ υπολογίζεται ότι το 2025 ο αριθμός των ατόμων με προδιαβήτη θα ανέρχεται σε 418 εκατομμύρια. Είναι γνωστό ότι ο προδιαβήτης αυξάνει τον βραχυπρόθεσμο κίνδυνο εμφάνισης Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2) από 3 έως 10 φορές με κάποιους πληθυσμούς να παρουσιάζουν μεγαλύτερο κίνδυνο από άλλους. 
Ο έλεγχος για προδιαβήτη πρέπει να γίνεται στον πληθυσμό εκείνο ο οποίος έχει αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη που είναι:
- τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό Σ. Δ.
- τα άτομα με καρδιαγγειακή νόσο
- τα άτομα με παχυσαρκία ή καθιστική ζωή
- τα άτομα με υπέρταση ή υπερλιπιδαιμία
- τα άτομα που λαμβάνουν αντιψυχωσικά φάρμακα
- οι γυναίκες με ιστορικό διαβήτη κύησης ή σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

Από τη στιγμή που θα διαπιστωθεί κάποιο από τα παραπάνω, θα πρέπει να υπάρχει τακτικότερος έλεγχος (τουλάχιστον μια φορά το χρόνο ή το 6/μηνο). Οι καταστάσεις αυτές δεν είναι μόνιμες. Συνήθως μπορούν (και πρέπει) να υποχωρήσουν, κυρίως με σωστή δίαιτα, απώλεια βάρους και συστηματικό πρόγραμμα άσκησης, έτσι ώστε να μην προχωρήσουν σύντομα σε «επίσημο» διαβήτη.

Φυσιολογικές τιμές
Για τη γλυκόζη νηστείας
▪ Κανονική - Κάτω από 100 mg/dL
▪ Προδιαβήτης - Μεταξύ 100 και 125 mg/dL
▪ Διαβήτης - 126 mg/dL ή υψηλότερο

Από του στόματος δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη

▪ Κανονική - Κάτω από 140 mg/dL
▪ Προδιαβήτης - Μεταξύ 140 mg/dL και 199 mg/dL
▪ Διαβήτης - 200 mg/dL ή υψηλότερο

Γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη HbA1c

▪ Κανονική – 5,6% ή χαμηλότερα

Θεραπευτική παρέμβαση:
Σε άτομα που έχουν διαγνωσθεί με προδιαβήτη, αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να καθυστερήσουν ή και να αποτρέψουν την ανάπτυξη σακχαρώδους διαβήτη. Περίπου το 30% των ατόμων με διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη θα αναπτύξουν σακχαρώδη διαβήτη μέσα στα επόμενα 5 χρόνια.

Η υγιεινοδιαιτητική παρέμβαση είναι απαραίτητη σε όλες τις ηλικιακές ομάδες με εξατομικευμένες αλλαγές και προσαρμογές. Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε όμως, όπως άλλωστε έχουν αποδείξει πρόσφατες μελέτες, ότι για να έχει αποτέλεσμα η υγιεινοδιαιτητική παρέμβαση πρέπει να περιλαμβάνει όλες τις πτυχές της (διατροφή, άσκηση, απώλεια βάρους), αφού φαίνεται ότι αν χαθεί ένας κρίκος από την αλυσίδα της παρέμβασης, τότε τα οφέλη της ειδικά σε περιπτώσεις διαταραχής ανοχής γλυκόζης είναι αμφιλεγόμενα.
Πέραν από τους όποιους προβληματισμούς για την θεραπευτική αντιμετώπιση του προδιαβήτη, σύμφωνα με τις συστάσεις της Αμερικάνικης Διαβητολογικής Εταιρείας, η χρήση μετφορμίνης συνίσταται μόνο όταν εκτός του προδιαβήτη (IFG + IGT) συνυπάρχει κάποιος παράγοντας κινδύνου, όπως ηλικία < 60έτη, ΒΜΙ > 30Kg/m2, οικογενειακό ιστορικό διαβήτη σε α’ βαθμού συγγενείς, αυξημένα τριγλυκερίδια, μειωμένη HDL, αρτηριακή υπέρταση και HbA1c>6%

Η καθημερινή διατροφή χρειάζεται σωστό προγραμματισμό. Είναι απαραίτητο να θυμόμαστε ότι τα μικρά και τακτικά γεύματα -από τέσσερα έως έξι την ημέρα- βοηθούν να διατηρηθεί η γλυκόζη στο αίμα σε σταθερά επίπεδα.

Απαραίτητη είναι και η ισορροπημένη διατροφή. Δεν χρειάζεται να αποκλειστεί κάποια ομάδα τροφών. Καλύτερα είναι τα τρόφιμα με χαμηλή περιεκτικότητα σε λίπος, ενώ πρέπει να περιοριστεί η κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών οξέων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη χρήση ελαιολάδου, την αντικατάσταση του κόκκινου κρέατος από λευκό κρέας ή ψάρι κλπ. Επιπλέον, θα πρέπει να προσλαμβάνετε όσο το δυνατό μεγαλύτερες ποσότητες φυτικών ινών στο καθημερινό διαιτολόγιό σας.

Ελαχιστοποιήστε την κατανάλωση ζάχαρης. Δεν είναι απαραίτητο να την αποκλείσετε από τη διατροφή σας αλλά χρειάζεται μέτρο και έλεγχος. Περιορίστε επίσης την κατανάλωση αλατιού ώστε η ποσότητα που τρώτε κάθε μέρα να μην ξεπερνά το ένα κουταλάκι του γλυκού. Εναλλακτικά μπορείτε να χρησιμοποιήσετε χυμό λεμονιού ή διάφορα καρυκεύματα.

Ασκηθείτε λίγες ώρες την εβδομάδα. Εκτός από την απώλεια βάρους, η σωματική άσκηση μειώνει την αντίσταση του οργανισμού στην ινσουλίνη κάτι που σε βάθος χρόνου κάνει πιο αποτελεσματική τη χρησιμοποίηση της γλυκόζης από τον οργανισμό.

Πως μπορείς να προλάβεις και να θεραπεύσεις τον προδιαβήτη;

Η πρόληψη του προδιαβήτη (και του διαβήτη τύπου ΙΙ) είναι εφικτή ακόμη και αν υπάρχει οικογενειακή προδιάθεση. Στα περισσότερα άτομα με προδιαβήτη η εξέλιξη προς διαβήτη μπορεί να αποφευχθεί με αλλαγές στον τρόπο ζωής που περιλαμβάνει:

1. διατροφή ισορροπημένη χαμηλή σε λιπαρά και υψηλή σε φρούτα, λαχανικά και πιτυρούχα δημητριακά.
2. Κανονική φυσική δραστηριότητα (1/2 h 5 φορές την εβδομάδα).

Διαβάστε επίσης

• Η δοκιμασία ανοχής της γλυκόζης (καμπύλη σακχάρου), ο προδιαβήτης και ο διαβήτης.
• Τα πολλά γλυκά δεν φέρνουν διαβήτη. Η σημασία της μεσογειακής διατροφής και της άσκησης στον διαβήτη.
• Ποιοί κινδυνεύουν από διαβήτη; Τι συμπτώματα μπορεί να έχει και τι εξετάσεις πρέπει να κάνει ο διαβητικός;
• H καλή διατροφή του διαβητικού. Οδηγίες διατροφής για διαβητικούς.

Οδηγίες δίαιτας για διαβητικούς. Η καλή διατροφή του διαβητικού. Τροφές που ρίχνουν το σάκχαρο

του Ξενοφώντα Τσούκαλη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Η υγιεινή διατροφή αποτελεί σημαντικό μέρος του ελέγχου των επιπέδων γλυκόζης (ζαχάρου) του αίματος. Η υγιεινή διατροφή κάνει καλό σε όλους και δεν χρειάζεται να αγοράζετε ειδικές τροφές ή να παρασκευάζετε χωριστά γεύματα για εσάς και την οικογένειά σας. 

Η υγιεινή διατροφή, σε συνδυασμό με τακτική σωματική άσκηση, μπορεί να σας 
βοηθήσει να ελέγχετε τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα σας, να μειώνετε τα λίπη στο αίμα σας (χοληστερίνη και τριγλυκερίδια) και να διατηρείτε υγιεινό βάρος

Έχω διαβήτη, τι θα πρέπει να τρώω;

Για βοήθεια σε σχέση με τη διαχείριση του διαβήτη, χρειάζεται να:

▪   Τρώτε τρία γεύματα την ημέρα σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αν παίρνετε ορισμένα είδη χαπιών για το διαβήτη ή ινσουλίνη ίσως να χρειάζεται επίσης να τρώτε κάτι ελαφρό (σνακ) ανάμεσα στα γεύματα και πριν πάτε για ύπνο. Ο γιατρός σας ή ο διαιτολόγος μπορούν να σας πουν αν χρειάζεται να τρώτε σνακ.

▪   Βασίζετε τα γεύματά σας σε υδατανθρακούχες τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, όπως ολόσπορο  ψωμί και δημητριακά, φασόλια, φακές, αμυλούχα λαχανικά (π.χ. πατάτες) και φρούτα. Οι υδατανθρακούχες τροφές σάς κάνουν καλό. Αυτές οι τροφές παρέχουν κάποια ποσότητα γλυκόζης (ζάχαρης) στο αίμα σας, την οποία χρησιμοποιεί ο οργανισμός σας ως ενέργεια. Ένας διαιτολόγος μπορεί να σας πει πόσους υδατάνθρακες να τρώτε σε κάθε γεύμα.

▪   Οι πρωτεϊνούχες τροφές είναι σημαντικές για την υγεία μας. Επιλέγετε πρωτεϊνούχες τροφές με χαμηλότερα λιπαρά όπως άπαχο κρέας, κοτόπουλο χωρίς την πέτσα, ψάρι και γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλών λιπαρών.

▪   Επιλέγετε τροφές χαμηλότερων λιπαρών (ιδιαίτερα χαμηλότερων κορεσμένων λιπαρών). Τα κορεσμένα λιπαρά δεν κάνουν καλό στην καρδιά σας. Περιορίζετε τις τροφές με υψηλά κορεσμένα λιπαρά όπως το ολόπαχο γάλα, λιπαρό κρέας, βούτυρο, τυρί, γάλα καρύδας, επεξεργασμένα τρόφιμα και έτοιμα φαγητά. Περιλαμβάνετε μικρές ποσότητες υγιεινότερων λιπαρών στη διατροφή σας όπως πολυακόρεστης ή μονοακόρεστης μαργαρίνης, λαδιών όπως του ηλίανθου, της σόγιας, της ελιάς και της κανόλας, ψαριών, ξηρών καρπών, σπόρων και αβοκάντο.

▪   Περιορίζετε τις τροφές με υψηλές ποσότητες ζάχαρης ή/και λιπαρών όπως τα αναψυκτικά, καραμέλες, σοκολάτα, κέικ, μπισκότα και πάστες/γλυκίσματα/πίτες.

▪   Αν πίνετε οινοπνευματώδη ρωτήστε το γιατρό σας εάν είναι ασφαλή για εσάς και πόσο μπορείτε να πίνετε.

▪   Η σωματική δραστηριότητα μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση του διαβήτη. Ρωτήστε το γιατρό σας ποιου είδους και πόση δραστηριότητα ενδείκνυται για εσάς.

Για να μπορείτε να αντιμετωπίζετε τον διαβήτη, τα γεύματά σας χρειάζεται:

▪    Να έχουν κατάλληλο μέγεθος – να μην είναι πολύ μεγάλα

▪    Να είναι τακτικά και να κατανέμονται ομοιόμορφα κατά τη διάρκεια της ημέρας

▪     Να έχουν χαμηλότερα λιπαρά, ιδιαίτερα κορεσμένο λίπος

▪     Να βασίζονται σε υδατανθρακούχες τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, όπως ψωμί και δημητριακά προγεύματος ολικής άλεσης, ξερά φασόλια, φακές, αμυλούχα λαχανικά και φρούτα.

Υδατανθρακούχες τροφές

Οι υδατανθρακούχες τροφές σάς κάνουν καλό. Αυτές οι τροφές παρέχουν κάποια ποσότητα ζάχαρης στο αίμα σας, την οποία χρησιμοποιεί ο οργανισμός σας για ενέργεια. Προσπαθήστε να τρώτε υδατανθρακούχες τροφές σε κάθε ένα από τα τρία γεύματα ημερησίως. Αν τρώτε περίσσειες ποσότητες υδατανθρακούχων τροφών σε ένα γεύμα ή ενδιάμεσο γεύμα, θα αποδίδουν στο αίμα σας υπερβολική ποσότητα ζάχαρης. Ορισμένα άτομα που έχουν διαβήτη ίσως χρειάζεται επίσης να τρώνε ενδιάμεσα γεύματα καθώς και πριν πάνε για ύπνο. Το ποσό που ισοδυναμεί με μία μερίδα υδατανθράκων είναι γραμμένο κάτω από τις τροφές.

Όταν χωνεύονται, οι υδατανθρακούχες τροφές, διασπώνται και παράγουν γλυκόζη στο κυκλοφορικό σύστημα. Αν τρώτε τακτικά γεύματα και έχετε υδατανθρακούχες τροφές σε τακτά διαστήματα κατά τη διάρκεια της ημέρας, θα έχετε τη δυνατότητα να διατηρείτε τα ενεργειακά σας επίπεδα χωρίς να προκαλούνται μεγάλες αυξήσεις των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα σας.

Όλες οι υδατανθρακούχες τροφές χωνεύονται και παράγουν γλυκόζη. Η ποσότητα υδατανθράκων που τρώτε θα επηρεάζει το μέγεθος της αύξησης των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα σας μετά από ένα γεύμα.  Μια μεγάλη μερίδα μπορεί να σημαίνει μεγάλη αύξηση.

Πρωτεϊνούχες τροφές

Χρειάζεστε μόνο μικρές ποσότητες πρωτεϊνούχων τροφών κάθε ημέρα για καλή υγεία. Αυτές οι τροφές δεν παρέχουν ζάχαρη στο αίμα σας. Προσπαθείτε να επιλέγετε πρωτεϊνούχες τροφές χαμηλότερων λιπαρών.

Οι περισσότερες πρωτεϊνούχες τροφές δεν επηρεάζουν άμεσα τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα σας. Περιλαμβάνουν άπαχο κρέας, πουλερικά χωρίς την πέτσα, θαλασσινά, αυγά (όχι τηγανητά), ανάλατους ξηρούς καρπούς και προϊόντα σόγιας όπως το τόφου και τα όσπρια (ξερά φασόλια και φακές).
Τα όσπρια είναι μια καλή πηγή φυτικών ινών και θα πρέπει να τα τρώτε τακτικά. Έχουν όμως και υδατάνθρακες, επομένως θα επηρεάζουν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα σας.

Οι πρωτεϊνούχες τροφές παρέχουν πράγματι σημαντικά θρεπτικά συστατικά για καλή υγεία.

Λίπη

Τα λίπη δεν παρέχουν ζάχαρη στο αίμα σας αλλά αν φάτε μεγάλη ποσότητα λιπαρών οποιουδήποτε είδους μπορεί να παχύνετε.

Τα λίπη έχουν το υψηλότερο ενεργειακό (kilojoule ή θερμίδες) περιεχόμενο από όλα τα τρόφιμα.
Η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας λίπους μπορεί να προκαλέσει αύξηση του βάρους σας, η οποία μπορεί μακροπρόθεσμα να καταστήσει δυσκολότερη την αντιμετώπιση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα σας. Από την άλλη μεριά, μικρές ποσότητες υγιεινότερων λιπαρών προσθέτουν γεύση στο φαγητό σας, μπορεί να βελτιώσουν την υγεία σας και να μειώσουν τον κίνδυνο καρδιοπάθειας. Ως εκ τούτου, το είδος λιπαρών που τρώτε είναι σημαντικό, όπως είναι και η ποσότητα.

Κορεσμένο λίπος και τρανς λιπαρά

Είναι σημαντικό να περιορίζετε τα κορεσμένα και τα τρανς λιπαρά, επειδή αυξάνουν τα επίπεδα της LDL-C («κακής» χοληστερίνης) και μειώνουν τα επίπεδα της καλής χοληστερίνης.

Το κορεσμένο λίπος βρίσκεται σε ζωικές τροφές όπως το λιπαρό κρέας, γάλα, βούτυρο και τυρί. Στα κορεσμένα φυτικά λιπαρά περιλαμβάνεται  το ανθόγαλα (κρέμα γάλακτος).

Τα τρανς λιπαρά εμφανίζονται φυσικά σε μικρές ποσότητες στα κρέατα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα καθώς και σε άλλες τροφές κατά τη διαδικασία παρασκευής όπως στη μαργαρίνη. Στις διατροφικές πηγές των τρανς λιπαρών περιλαμβάνονται οι σκληρές μαργαρίνες (συνήθως μαγειρικές μαργαρίνες), τρόφιμα τηγανισμένα σε φριτέζα ή βαθύ τηγάνι και εμπορικά φαγώσιμα προϊόντα με μαγειρικό λίπος όπως οι πάστες και οι πίτες.

Τροφές υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά και σε ζάχαρη

Αυτές οι τροφές περιέχουν μεγάλες ποσότητες λιπαρών ή ζάχαρης ή και των δύο. Προσπαθείτε να αποφεύγετε αυτές τις τροφές ή να τις τρώτε μόνο σε ειδικές περιπτώσεις.

Περιορίζετε τις τροφές που περιέχουν κυρίως ζάχαρη. Αυτές οι τροφές παρέχουν ζάχαρη στο αίμα σας αλλά δεν περιέχουν τίποτ' άλλο που να σας κάνει καλό. Μπορείτε να τρώτε ζάχαρη, μαρμελάδα και μέλι σε μικρές ποσότητες.

Γενικά, τα τρόφιμα με πρόσθετα σάκχαρα θα πρέπει να καταναλώνονται σε μικρές ποσότητες
(οι κατασκευαστές χρησιμοποιούν μερικές φορές χυμό φρούτων ή άλλες πηγές ζάχαρης για να αποφύγουν τη χρήση επιτραπέζιας ζάχαρης). Όταν καταναλώνετε μεγάλη ποσότητα μονομιάς,
μπορεί να επηρεάσουν το βάρος σας, την υγεία των δοντιών και τον συνολικό έλεγχο του διαβήτη.

Αλκοόλ

Το αλκοόλ μπορεί να επηρεάζει τα επίπεδα ζαχάρου του αίματος και το βάρος σας.
Αν πίνετε, ρωτήστε το γιατρό σας πόσο αλκοόλ μπορείτε να πίνετε ακίνδυνα. Γενικά συνιστάται στους άνδρες να μην πίνουν περισσότερο από δύο τυποποιημένα ποτά κάθε ημέρα και στις γυναίκες να μην πίνουν περισσότερο από ένα. Προσπαθείτε να περνάτε τουλάχιστον δύο ημέρες χωρίς αλκοόλ την εβδομάδα.

Ένα τυποποιημένο ποτό ισοδυναμεί με:

• 100 ml κρασί
• 285 ml κανονική μπύρα
• 30 ml αποσταγμένα ποτά
• 60 ml ενισχυμένο κρασί
• 425 ml μπύρα χαμηλής περιεκτικότητας σε αλκοόλ (κάτω από 3% αλκοόλ)

Είναι σημαντικό να θυμάστε:

 Ότι όλα τα αλκοολούχα ποτά έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες και μπορούν να συμβάλλουν στην αύξηση του βάρους.

 Ότι οι μπύρες χαμηλής περιεκτικότητας σε αλκοόλ ή «lite» περιέχουν λιγότερο αλκοόλ από τις κανονικές μπύρες, επομένως το μέγεθος ενός τυποποιημένου ποτού είναι μεγαλύτερο.

Τα διαβητικά άτομα δεν χρειάζεται να πίνουν μπύρες διαίτης ή χαμηλών υδατανθράκων. Αυτές οι μπύρες μπορεί να είναι χαμηλότερης περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες, αλλά δεν είναι απαραιτήτως χαμηλότερης περιεκτικότητας σε αλκοόλ.

Όταν αναμειγνύετε ποτά, χρησιμοποιείτε ποτά χαμηλών θερμίδων/διαίτης, όπως κόλα διαίτης, τζιτζιμπίρα διαίτης, τονωτικό νερό διαίτης.

Ότι αν πίνετε πολύ αλκοόλ μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας σε περίπτωση που παίρνετε ινσουλίνη ή ορισμένα χάπια διαβήτη.

Μερικοί άνθρωποι μπορεί να χρειαστεί να πίνουν λιγότερο αλκοόλ από όσο γενικά συνιστάται λόγω της ηλικίας τους, των φαρμάκων τους ή επειδή χρειάζεται να χάσουν βάρος. Συζητήστε για το αλκοόλ με τον γιατρό ή τον διαιτολόγο σας και ανατρέξτε στο πληροφοριακό φυλλάδιο Αλκοόλ και Διαβήτης

Τροφές που ρίχνουν το σάκχαρο

Εκτός από τις τροφές που πρέπει να αποφεύγετε για να μην ανεβάζετε τα επίπεδα σακχάρου, υπάρχουν τροφές που μπορείτε να εντάξετε στην καθημερινότητά σας και θα σας βοηθήσουν να τα ρίξετε.
Πράσινο τσάι
Κανέλα
Ξίδι
Πιπέρι καγιέν
Καρότα
Βρώμη
Φασόλια
Λιπαρά ψάρια (καλές πηγές ω-3 λιπαρών οξέων)
Αμύγδαλα

ΠΗΓΕΣ

Healthy Living NT

NSW Australian Diabetes Council

N8T Healthy Livin    

Διαβάστε επίσης

• Τι είναι ο προδιαβήτης, ποιοι κινδυνεύουν και πώς μπορεί να προληφθεί και θεραπευτεί
• Τι πρέπει να κάνετε σε περίπτωση λιποθυμίας, λιποθυμικού ή συγκοπτικού επεισοδίου; Πρώτες βοήθειες.
• Ποιοί κινδυνεύουν από διαβήτη; Τι συμπτώματα μπορεί να έχει και τι εξετάσεις πρέπει να κάνει ο διαβητικός;
• H καλή διατροφή του διαβητικού. Οδηγίες διατροφής για διαβητικούς.
• Η δοκιμασία ανοχής της γλυκόζης (καμπύλη σακχάρου), ο προδιαβήτης και ο διαβήτης.
• Τα πολλά γλυκά δεν φέρνουν διαβήτη. Η σημασία της μεσογειακής διατροφής και της άσκησης στον διαβήτη.

PhD

Τζίντζερ ή πιπερόριζα: ιδιότητες για στομάχι, κρυολόγημα, χοληστερίνη και διαβήτη

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr iatrikanea

Το τζίντζερ, ή αλλιώς πιπερόριζα, είναι ένα από τα πιο γνωστά βότανα με χρήση στη διατροφή και στην παραδοσιακή αντιμετώπιση πεπτικών και αναπνευστικών ενοχλήσεων. Το άρθρο εξηγεί τι περιέχει η πιπερόριζα, ποια είναι η θρεπτική της αξία και πώς συνδέεται με τη δυσπεψία, τη ναυτία, το κρυολόγημα, τη χοληστερίνη, το σάκχαρο, την αρθρίτιδα και τη δίαιτα. Περιλαμβάνει επίσης προφυλάξεις για άτομα με πέτρες στη χολή και εγκύους. 

Το τζίντζερ, ή αλλιώς πιπερόριζα, θεωρείται ένα από τα πιο θρεπτικά βότανα παγκοσμίως. Ιδιαίτερα στην Ασία, αποτελεί μέρος της καθημερινής διατροφής, επειδή βοηθά στην πέψη και δυναμώνει τον ανθρώπινο οργανισμό.

Η  πιπερόριζα ή τζίντζερ, προέρχεται από ένα ποώδες πολυετές φυτό, που  ονομάζεται Zingiber officinalis και  ανήκει στην  οικογένεια Zingiberaceae, την  ίδια δηλαδή όπου ανήκει και το  κάρδαμο, η galanga και ο κουρκουμας. Κατάγεται από την  Άπω  Ανατολή και  καλλιεργείται στην  Νότια Ασία, την  Ανατολική Αφρική αλλά και στην  Καραϊβική. Ο μεγαλύτερος παραγωγός πιπερόριζας είναι η  Ινδία, που  κατέχει  ποσοστό 35% της  παγκόσμιας  παραγωγής. 

Η  λέξη τζίντζερ, προέρχεται από την  αρχαία ινδική λέξη singivera. 

Η  πιπερόριζα έφτασε στην  Δύση μέσω της  Ελλάδας, όπου την  έφεραν οι  επιζήσαντες στρατιώτες του  Μεγάλου Αλεξάνδρου, επιστρέφοντας στην  πατρίδα μετά το  πέρας των μεγάλων εκστρατειών. 
Η  αρχική της  ονομασία υπέστη διάφορες αλλαγές στην  γλώσσα της  κάθε χώρας, ανάλογα με τους  επικρατούντες κανόνες ευφωνίας, και  έτσι θα την  συναντήσετε με τις  ακόλουθες ονομασίες : ginger στα αγγλικά, zenzero στα  ιταλικά,  gingembre στα  γαλλικά, ingwer στα  γερμανικά, jengibre στα  ισπανικά, zencefil στα  τούρκικα.  Σύμφωνα με  κάποιους άλλους μελετητές της  ετυμολογίας, η  λέξη zingiber προέρχεται από το  αραβικό zind-schabil, που  σημαίνει ρίζα.  Εξ'αλλου, το φυτό παρουσιάζεται με  διαφορετικές μεταξύ τους  ονομασίες ακόμη και στις  χώρες στις οποίες καλλιεργείται. 

Το  φυτό της  πιπερόριζας, αποτελείται από ένα  σαρκώδες ρίζωμα, με πυκνές διακλαδώσεις, από το  οποίο ξεκινούν δυο είδη  βλαστών: το  ένα είδος είναι ψηλοί, στείροι και  κούφιοι, και  σχηματίζουν τα  φύλλα που  είναι επιμήκη και  λογχοειδή, το  άλλο είδος είναι πιο  κοντοί, γόνιμοι και  καταλήγουν σε  κωνοειδείς ταξιανθίες που  αποτελούνται από  άνθη κιτρινοπράσινα με  κοκκινωπές κηλίδες. Ο καρπός της  πιπερόριζας είναι μια  κάψα, που  χωρίζεται σε 7  εσωτερικά διαμερίσματα που  περιέχουν  πολυάριθμους  σπόρους. Σήμερα, η ποιοτικότερη πιπερόριζα καλλιεργείται στην Καραϊβική. Είναι αγαπημένο και απαραίτητο συστατικό της ινδικής, ιαπωνικής και κινεζικής κουζίνας.

Tι περιέχει η πιπερόριζα :

Το τζίντζερ αποτελείται σε μεγάλο ποσοστό από νερό (περίπου 80%). Επιπλέον, περιέχει αρκετό κάλιο, ψευδάργυρο, και πολυφαινόλες, στις οποίες οφείλονται κάποιες από τις ωφέλιμες δράσεις του. Tο ενεργό συστατικό της πιπερόριζας είναι η τζιντζερόλη, η οποία, όταν μαγειρευτεί, έχει πικάντικο άρωμα και μια γλυκιά και ταυτόχρονα πιπεράτη γεύση. Η ρίζα αυτού του βοτάνου έχει λίγες θερμίδες, αλλά είναι πολύ πλούσια πηγή πολλών βασικών θρεπτικών συστατικών και βιταμινών.

Θρεπτική αξία ανά 100 γρ. τζίντζερ

Ενέργεια: 80 kcal / Λιπαρά: 0,4 γρ. / Yδατάνθρακες: 18 γρ. / Φυτικές ίνες: 2 γρ. / Πρωτεΐνες: 2 γρ. / Mαγνήσιο: 43 mg / Xαλκός: 2 mg / Kάλιο: 415 mg / Φώσφορο: 34 mg / Aσβέστιο: 16 mg /Nάτριο: 13 mg / Bιταμίνη C: 5 mg / Φυλλικό οξύ: 11 μg

Πώς σας ωφελεί;
Oι Kινέζοι το συνιστούν εδώ και 2000 χρόνια για τη βελτίωση στομαχικών διαταραχών και για την καλύτερη λειτουργία του πεπτικού συστήματος. Tα αιθέρια έλαιά του και άλλα συστατικά του του προσδίδουν ορισμένες από τις πολύτιμες ιδιότητές του. Οι ευεργετικές ιδιότητες της πιπερόριζας είναι πολλές και η μαγειρική της αξία είναι μεγάλη. Το τζίντζερ έχει την ιδιότητα να ανακουφίζει από τη ναυτία και να αποτρέπει τον εμετό, είναι πολύ ευεργετικό για το ανοσοποιητικό σύστημα και ρυθμίζει την πίεση του αίματος. Σε συνδυασμό με τις σταφίδες σε ένα ζεστό ρόφημα, ρίχνει τον υψηλό πυρετό. Ειδικά για τους ηλικιωμένους αποτελεί ένα φυσικό ενδυναμωτικό βότανο που δίνει δύναμη και ενέργεια. Έρευνες έχουν δείξει ότι ρίχνει τα επίπεδα της χοληστερίνης και βοηθά στην καλή λειτουργία της καρδιάς.

Συγκεκριμένα:
• Φημίζεται για τις αντιοξειδωτικές, αντικαρκινικές και ανοσορρυθμιστικές του ιδιότητες.
• Το Ginger μπορεί να μειώσει σε σημαντικό βαθμό τη ναυτία. Λήψη ρίζας Ginger, σε δοσολογία ισοδύναμη με 1000mg σκόνης βοτάνου, μειώνει την τάση για έμετο και προλαμβάνει συμπτώματα όπως ο ίλιγγος, ο κρύος ιδρώτας και άλλα γαστρεντερικά συμπτώματα που σχετίζονται με την αδιαθεσία λόγω μετακινήσεων
• Mειώνει τα επίπεδα χοληστερίνης στο αίμα, ρυθμίζει το σάκχαρο και έχει επουλωτική δράση.
• Για δυσπεψία – ναυτία: Bοηθά στην καλή χώνεψη, καταπολεμά τη ναυτία, τονώνει τον οργανισμό και απαλύνει τα συμπτώματα του κρυολογήματος, του στομαχόπονου και του πονοκεφάλου. Aν μετά το φαγητό νιώθετε φούσκωμα, πιείτε ένα τσάι με τζίντζερ. Φτιάξτε το τσάι σας όπως συνήθως και προσθέστε 1 κουταλάκι τριμμένο τζίντζερ. Tο ίδιο κάντε αν έχετε ναυτία.
• Για το κρυολόγημα: Έχει αντιπυρετική και αντιμικροβιακή δράση.  Οι πολλές εφαρμογές και χρήσεις της πιπερόριζας συμπεριλαμβάνουν την θεραπεία του άσθματος, της βρογχίτιδας, και άλλων αναπνευστικών προβλημάτων μαλακώνοντας και απομακρύνοντας τα φλέγματα από τους πνεύμονες.  Η πιπερόριζα μπορεί επίσης να βοηθήσει την μείωση του πυρετού ζεσταίνοντας το σώμα και αυξάνοντας την εφίδρωση. Bάλτε σε ένα φλιτζάνι καυτό νερό, 1 κουταλάκι τζίντζερ σε σκόνη ή τριμμένη φρέσκια ρίζα, 2-3 σταγόνες λεμόνι και 1 κουταλάκι μέλι. Αφήστε το 3-4 λεπτά, σουρώστε το και πιείτε το. Mπορείτε, επίσης, στο τσάι ή στο χαμομήλι σας να προσθέσετε αντί για τριμμένο τζίντζερ, μία μόνο σταγόνα αιθέριο έλαιο τζίντζερ.
• Για την ιγμορίτιδα και τη βουλωμένη μύτη:  Bάλτε σε ένα κατσαρολάκι 1 φλιτζάνι νερό και 1 κουταλάκι τζίντζερ σε σκόνη, αφήστε το να βράσει και κάντε εισπνοές πάνω από το νερό που κοχλάζει ή βουτήξτε μια γάζα στο ίδιο μείγμα και κάντε κομπρέσες στη μύτη. Aυτό βοηθάει στο να ανοίξουν τα ιγμόρεια και να φύγουν οι εκκρίσεις.
• Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι το τζίντζερ βοηθάει στη μείωση των αρθριτικών ενοχλήσεων. Παρ’ όλα αυτά, απαιτούνται ακόμη περισσότερες μελέτες για την επιβεβαίωση των πιθανών του δράσεων στη θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας. .
• Η πιπερόριζα περιέχει αντιφλεγμονώδεις ουσίες και αιθέρια έλαια, τα οποία σε μελέτες με ζώα διαπιστώθηκε ότι ασκούν αναλγητική και ηρεμιστική δράση. Τα τελευταία χρόνια, ερευνητικές ομάδες αποφάσισαν να μάθουν εάν ασκούν την ίδια δράση και στους ανθρώπους, αναφέρει η εφημερίδα «Νιου Γιορκ Τάιμς». Στην πιο πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο στην Επιθεώρηση «The Journal of Pain», συμμετείχαν 74 ενήλικοι οι οποίοι έκαναν ασκήσεις που στόχο είχαν να τους προκαλέσουν μυϊκό πόνο και φλεγμονή. Επί 11 ημέρες οι εθελοντές, είτε έτρωγαν 2 γραμμάρια πιπερόριζα την ημέρα, είτε μια ανενεργό ουσία. Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, η πιπερόριζα μείωνε κατά περίπου 25% τον πόνο τους, αλλά μόνο μετά το πρώτο 24ωρο από τη γυμναστική. Οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες της πιπερόριζας βοηθά στην ανακούφιση από τον πόνο και στην μείωση της φλεγμονής που σχετίζεται με την αρθρίτιδα, τους ρευματικούς και μυϊκούς σπασμούς.  Οι θεραπευτικές ιδιότητες της πιπερόριζας διεγείρουν αποτελεσματικά την κυκλοφορία του αίματος, αποβάλλοντας τις τοξίνες από το σώμα, καθαρίζοντας το έντερο και τα νεφρά, και θρέφοντας το δέρμα
• Σε μια παρόμοια μελέτη, μια άλλη ερευνητική ομάδα διερεύνησε τι συμβαίνει μόνο την πρώτη και στη συνέχεια τη δεύτερη ημέρα μετά τη γυμναστική. Οπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, η πιπερόριζα μείωνε κατά περίπου 25% τον πόνο τους, αλλά μόνο μετά το πρώτο 24ωρο από τη γυμναστική. Και πάλι, η πιπερόριζα δεν φάνηκε να επηρεάζει τον πόνο το πρώτο 24ωρο από τη γυμναστική, αλλά την επόμενη ημέρα ο πόνος ήταν λιγότερος, γεγονός που οδήγησε τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι η πιπερόριζα «μπορεί να αμβλύνει την εξέλιξη του πόνου». Άλλες μελέτες επιβεβαίωσαν πως η πιπερόριζα δεν ωφελεί κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά τη γυμναστική, αλλά μπορεί να μειώσει τον πόνο από τη δεύτερη ημέρα και μετά.
• Για κράμπες: Σε 100 ml ελαιόλαδο, προσθέστε 1 κουταλιά φρεσκοτριμμένο τζίντζερ, ανακατέψτε το, βάλτε το σε ένα γυάλινο δοχείο και αφήστε το εκεί για 2 εβδομάδες. Kάθε φορά που έχετε κράμπα, κάντε εντριβές με το λάδι από τζίντζερ, γιατί διεγείρει την περιφερειακή κυκλοφορία του αίματος και απαλύνει τα συμπτώματα.
• Η λήψη υψηλής δοσολογίας Ginger (πάνω από 10g ημερησίως) μειώνει σημαντικά τη συσσώρευση αιμοπεταλίων (δημιουργία θρόμβων), διότι καταστέλλει τη δημιουργία θρομβοξάνης (1) κατά 37%. Το Ginger μειώνει τα επίπεδα χοληστερόλης (και καταστέλλει τη βιοσύνθεση νέας χοληστερόλης) όταν λαμβάνεται μακροπρόθεσμα (2,3). Επίσης, έχει αποδειχθεί ότι οι ενώσεις capsaicin (καψαϊκίνη) και shogaol, που περιέχονται στο Ginger, μειώνουν την αρτηριακή πίεση.
• Η φήμη του τζίντζερ όμως βασίζεται πάνω απ'όλα στις αφροδισιακές του ιδιότητες που οφείλονται στις τζιντζερόλες, οι οποίες αυξάνουν την ποσότητα σπέρματος που παράγεται και βελτιώνουν την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων.
• Σύγχρονοι ερευνητές έχουν καταγράψει πολλά από τα οφέλη της πιπερόριζας στην υγεία: σε άρθρο του 2011 στο Critical Reviews in Food Science and Nutrition, αναφέρεται ότι αυτή η εξωτική ρίζα, μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη θεραπεία καρδιαγγειακών προβλημάτων, πεπτικών διαταραχών, 
• Μπορεί να βοηθήσει στο διαβήτη. Η Πιπερόριζα μπορεί να βοηθήσει στον έλεγχο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα, με βάση το αποτέλεσμα μιας μελέτης που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ. Ένα συστατικό της ασιατικής ρίζας αυξάνει την ικανότητα απορρόφησης της γλυκόζης των μυών. Με αυτόν τον τρόπο, ο κίνδυνος των επιπλοκών για τα άτομα με διαβήτη μειώνεται.
• Μειώνει τη συσσώρευση λίπους. Μια μελέτη το Σεπτέμβριο του 2011, αξιολόγησε τον αντίκτυπο του τζίντζερ στην απορρόφηση λίπους. Αρουραίοι έλαβαν ημερήσιες δόσεις πιπερόριζας για οκτώ εβδομάδες. Η θεραπεία αυτή διευκόλυνε την πέψη του λίπους και αύξησε τα επίπεδα ενέργειας. Αυτές οι αλλαγές, εμπόδισαν τη συσσώρευση του λίπους στο σώμα.

Κίνδυνοι και παρενέργειες πιπερόριζας

-Όποιος πάσχει από πέτρα στη χολή θα πρέπει να απέχει από την κατανάλωση της ρίζας, ώστε να αποφευχθεί ο ερεθισμός στη χοληδόχο κύστη.
-Επίσης, για τις εγκυμονούσες συνιστάται να μην καταναλώνουν τη ρίζα,  καθώς  η Πιπερόριζα θα μπορούσε να πυροδοτήσει την έναρξη του τοκετού.

Πώς θα το βρείτε στην αγορά

• Σε ρίζα.
• Σε σκόνη (μπαχαρικό που προέρχεται από αποξηραμένη πιπερόριζα κατόπιν ειδικής επεξεργασίας).
• Σε σιρόπι.
• Σε αιθέριο έλαιο.
• Σε κάψουλα.
• Σε βάμμα.
• Σε τσάι

Tο μπαχαρικό θα το βρείτε σε μεγάλα σουπερμάρκετ, καθώς και σε μαγαζιά που πωλούν μπαχαρικά. Tη ρίζα θα τη βρείτε σε σουπερμάρκετ και σε καταστήματα υγιεινής διατροφής και βιολογικών προϊόντων. Tο αιθέριο έλαιο, το σιρόπι, τις κάψουλες και το βάμμα θα τα αναζητήσετε σε επιλεγμένα φαρμακεία.
H ρίζα πρέπει να είναι λεία, χωρίς ρυτίδες και σκληρή με ομοιόμορφο χρώμα. Σε περίπτωση που κάποια σημεία είναι μαλακά, ρυτιδιασμένα ή με διαφορετικό χρώμα σημαίνει ότι δεν είναι φρέσκια.
Συντήρηση : H φρέσκια ρίζα συντηρείται στο ψυγείο για δύο εβδομάδες περίπου. Kατά τη φύλαξη δεν πρέπει να την ξεφλουδίσετε όλη, γιατί θα αλλοιωθεί γρήγορα και θα χαθούν τα θρεπτικά της συστατικά. Φροντίστε να ξεφλουδίζετε κάθε φορά μόνο το σημείο που πρόκειται να καταναλώσετε.

Πώς να το καταναλώσετε;
H χαρακτηριστική του γεύση νοστιμίζει φαγητά, σάλτσες, γλυκά, ροφήματα και κοκτέιλ ποτών. Mπορείτε να το καταναλώσετε ωμό, αλλά και μαγειρεμένο.

Διαβάστε επίσης

• Κουρκουμάς ή κιτρινόριζα ως αντιφλεγμονώδες, αντικαρκινικό, για τον διαβήτη, την χοληστερινη, το Αλτσχάιμερ, την ακμή, τις πανάδες
• Βάλσαμο ή βαλσαμόχορτο ή σπαθόχορτο για την κατάθλιψη, τα τραύματα, το στομάχι, το άσθμα, τον καρκίνο. 
• Ρόφημα από τζίντζερ (πιπερόριζα) με λεμόνι και κανέλα για το στομάχι, αποτοξίνωση και απώλεια βάρους
• Ρόφημα με κουρκουμά για χαλάρωση και με θεραπευτικές ιδιότητες
• Σταμναγκάθι για το συκώτι, την καρδιά, το στομάχι, το δέρμα
• Ρίγανη και ριγανέλαιο, με ισχυρές αντιβακτηριακές, αντιοξιδωτικές και αντικαρκινικές ιδιότητες (Origanum vulgare)

Πρώτη δημοσίευση: 22 Μαΐου 2013 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 9 Ιουνίου 2026

Χαμομήλι: ιδιότητες, οφέλη για στομάχι, ύπνο και στρες – Ποιοι να το αποφεύγουν

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακής βιολόγου, medlabnews.gr iatrikanea

Το χαμομήλι είναι ένα από τα πιο γνωστά φαρμακευτικά φυτά, με παραδοσιακή χρήση για το στομάχι, τη δυσπεψία, το φούσκωμα, το στρες και την αϋπνία. Το άρθρο εξηγεί ποιες ιδιότητες αποδίδονται στο χαμομήλι, ποια συστατικά συνδέονται με την αντιφλεγμονώδη και καταπραϋντική του δράση και σε ποιες περιπτώσεις χρειάζεται προσοχή.

 Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενότητα για όσους πρέπει να το αποφεύγουν, όπως άτομα με αλλεργίες, έγκυες, παιδιά και όσοι λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα. 

Πρόκειται για ένα ποώδες φυτό, η επιστημονική ονομασία του οποίου είναι Chamomilla, ενώ το γένος περιλαμβάνει περί τα 70 είδη το γνωστότερο των οποίων του είναι η Chamomilla recutita ή Matricaria chamomilla, που στα ελληνικά αποδίδεται ως Χαμαίμηλον το κοινόν ή Ματρικαρία το χαμαίμηλον.

Αφιερωμένο στον θεό Ήλιο, ο οποίος κατά τους αρχαίους Αιγυπτίους ήταν ο γιατρός των μολυσματικών νόσων, το χαμομήλι ήταν γνωστό από την αρχαιότητα, ενώ χρησιμοποιούνταν από τους Έλληνες και τους Ρωμαίους ως φάρμακο χάρη στις ηρεμιστικές και αντισηπτικές του ιδιότητες.

Πήρε το όνομα του από το άρωμα του και την χαμηλή ανάπτυξή του (μήλο του εδάφους). Ταπεινό σε εμφάνιση, αλλά με πολύ σημαντικές ιδιότητες, θεωρείται από τα πιο χρήσιμα φαρμακευτικά φυτά. Η δράση του εξάλλου είναι γνωστή από την αρχαιότητα, καθώς οι αρχαίοι Έλληνες εκμεταλλεύονταν τις πολύτιμες και καταπραϋντικές του ιδιότητες. Σύγχρονες έρευνες επαληθεύουν την χρησιμότητα του χαμομηλιού ως φάρμακο σε ένα ευρύτατο φάσμα παθήσεων.

Κανένα από τα συστατικά του χαμομηλιού δεν μπορεί να δράσει τόσο από μόνο του, όσο το σύνολο των συστατικών στοιχείων. Τα άνθη δίνουν ένα αιθέριο έλαιο που έχει βαθύ κυανό χρώμα. Χάρη στη συνεργασία των αιθέριων ελαίων με τα φλαβονοειδή, τις κουμαρίνες και τις βλεννίνες αποκαλύπτονται οι θρεπτικές αξίες του χαμομηλιού. Τα σπουδαιότερα συστατικά του αιθέριου ελαίου του χαμομηλιού είναι η άλφα-δισαβολόλη και η χαμαζουλίνη, στις οποίες οφείλονται οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες του.

Το χρώμα του χαμομηλιού οφείλεται στην χαμαζουλίνη. Είναι ένας υδρογονάνθρακας που έχει αντιφλεγμονώδη δράση και ανακουφίζει από τον πόνο.  Η χαμαζουλίνη και η δισαβολόλη είναι υπεύθυνα επίσης για την δράση του χαμομηλέλαιου στο δέρμα και στο βλεννογόνο. Η δισαβολόλη επουλώνει τις πληγές και έχει αντιφλεγμονώδεις και αντιμολυσματικές ιδιότητες για το στομάχι. Ο συνδυασμός μαζί με τη χαμαζουλίνη είναι ένα ισχυρό αντιβακτηριακό.

Το χαμομήλι μεταξύ άλλων περιέχει κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο.

Ερευνητές από το Imperial College του Λονδίνου, απομόνωσαν από τα ούρα εθελοντών που έπιναν τσάι χαμομήλι για δύο εβδομάδες, ουσίες που δείχνουν ότι το χαμομήλι είναι χρήσιμο κατά του κρυολογήματος και κατά των μυϊκών σπασμών που είναι υπεύθυνοι για τις κράμπες και τους πόνους της περιόδου.

Η πρώτη ουσία είναι το ιππουρικό οξύ που έχει αντιφλεγμονώδη δράση. Η δεύτερη είναι η γλυκίνη που μειώνει τους μυϊκούς σπασμούς.

Σημαντικό στα ευρήματα τους, είναι το γεγονός ότι οι δύο ωφέλιμες ενεργές ουσίες παρέμειναν ψηλές στο αίμα ακόμη και δύο εβδομάδες μετά που σταμάτησαν να πίνουν τσάι χαμομήλι. Αυτό δείχνει ότι το χαμομήλι μπορεί να έχει παρατεταμένη μακροχρόνια χρήσιμη δράση.

Φαρμακευτικές ιδιότητες και δράσεις του χαμομηλιού:

• Ηρεμεί τα νεύρα και ανακουφίζει από έντονα συναισθηματικά προβλήματα.
• Χρησιμοποιείται κατά της αϋπνίας (ενισχύοντας τον ύπνο), της ανησυχίας και της νευρικής έντασης. Αρκεί να πιείτε λίγο χαμομήλι 30 με 45 λεπτά πριν ξαπλώσετε στο κρεβάτι. Θα καταφέρει να διώξει τα άγχη σας, να σας χαλαρώσει με το απαλό του άρωμα και τελικά να σας οδηγήσει σε ένα βαθύ και ποιοτικό ύπνο, δρώντας χαλαρωτικά στο νευρικό σύστημα.
• Ηρεμιστικό σε καταστάσεις στρες, ημικρανίες, νευραλγίες και ζαλάδες. Το χαμομήλι είναι γνωστό για τις φυσικές αγχολυτικές του ιδιότητες, οι οποίες βοηθούν στη χαλάρωση των νεύρων, ενώ έχει χρησιμοποιηθεί για την αγωγή της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής. Μπορείτε να ανακόψετε την αυξανόμενη πορεία ενός πονοκεφάλου ή μιας ημικρανίας, πίνοντας λίγο αφέψημα χαμομηλιού, το οποίο θα σας ανακουφίσει πριν ο πόνος γίνει χειρότερος.
• Επουλώνει τις πληγές, τα εγκαύματα και καταπραΰνει τα εκζέματα
• Είναι αντιφλεγμονώδες (το οφείλει στα συστατικά χαμαζουλίνη και α-δισαβολόλη). Είναι ωφέλιμο απέναντι σε διάφορες φλεγμονές, συμπεριλαμβανομένων και των γαστρεντερικών μολύνσεων, φλεγμονών των ματιών ή του δέρματος, του εντέρου, των ελκών στο στόμα, της ουλίτιδας κ.ά. εφαρμόζοντας τοπικά αφέψημα χαμομηλιού, το οποίο έχουμε αφήσει να κρυώσει, προσφέρουμε λύση σε διάφορα δερματικά προβλήματα, από ακμή, μέχρι ερεθισμούς του δέρματος και μολύνσεις από μύκητες. Σύμφωνα με έρευνες, μάλιστα, η τοπική εφαρμογή χαμομηλιού σε έκζεμα μπορεί να έχει το 60% της αποτελεσματικότητας μιας κρέμας με 0,25% υδροκορτιζόνης. Ακόμη, οι κομπρέσες με αφέψημα χαμομηλιού μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματικές.
• Τονώνει το ανοσοποιητικό: Έχει αποδειχτεί ότι το χαμομήλι έχει τη δυνατότητα να αυξήσει την παραγωγή των λευκών αιμοσφαιρίων, τα οποία με τη σειρά τους βελτιώνουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού μας συστήματος, απαλλάσσοντας μας από τα κρυώματα και τις ιώσεις που «κολλάμε» όταν το ανοσοποιητικό μας είναι πεσμένο. Ακόμη, όμως, κι αν αρρωστήσουμε με γρίπη ή συνάχι, η εισπνοή ατμού από το εκχύλισμα του χαμομηλιού μπορεί να καταπραΰνει το κρύωμά μας και να μειώσει την καταρροή.
• Είναι αντισπασμωδικό (λόγω της παρουσίας φλαβονοειδών και δισαβολόλης)
• Αντισηπτική και αντι-ερεθιστική δράση
• Αντιμολυσματικές ιδιότητες για το στομάχι και προστατευτική ενάντια στα έλκη
• Αντιπυρετικές και αντιαλλεργικές ιδιότητες
• Είναι εμμηναγωγικό και ανακουφίζει από τους πόνους της περιόδου. Σε περιπτώσεις γυναικολογικών προβλημάτων, όπως κράμπες περιόδου, το χαμομήλι μπορεί να καταπραΰνει τον πόνο, ενώ ακόμη και σε περιπτώσεις κολπίτιδας, οι πλύσεις με χαμομήλι ανακουφίζουν την κατάσταση.
• Ανακουφίζει τα παιδιά από τους πόνους της οδοντοφυΐας
• Χρήσιμο για τη νευρική δυσπεψία, τους κολικούς, τον τυμπανισμό και τα αέρια. Το αφέψημα χαμομηλιού μπορεί να μας ανακουφίσει από το φούσκωμα και τα ενοχλητικά αέρια, όπως επίσης και να ανακουφίσει τα συμπτώματα του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου. Σε συνδυασμό, μάλιστα με τσάι δυόσμου, ενδέχεται να φέρει καλύτερα αποτελέσματα. Ακόμη, μειώνει τα επεισόδια των κολικών, όπως και τη διάρκεια της διάρροιας, ενώ βοηθά σημαντικά στη χαλάρωση του στομάχου.
• Τα υπεργλυκαιμικά συμπτώματα και ο διαβήτης μπορούν να ελεγχθούν με την κατανάλωση χαμομηλιού, σύμφωνα με έρευνες, καθώς το χαμομήλι μειώνει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και αυξάνει την αποθήκευση γλυκογόνου στο ήπαρ.
• Φυσικό παυσίπονο σε ρευματικούς πόνους και σε περιπτώσεις κυστίτιδας
• Αυξάνει την όρεξη σε περιπτώσεις ανορεξίας
• Είναι ευεργετικό για υπερκινητικά και ανήσυχα παιδιά
• Χρήσιμο στην ουλίτιδα (και σε άφθες) και ως οφθαλμική πλύση (σε πόνους ματιών ή στο κριθαράκι). Βελτιώνει τους μαύρους κύκλους και το πρήξιμο στα μάτια: Αν αντιμετωπίζετε τέτοιου είδους προβλήματα στα μάτια, χρησιμοποιήστε φακελάκια με χαμομήλι, τα οποία έχετε εμβαπτίσει σε ζεστό νερό και τοποθετήστε τα σε κλειστά βλέφαρα (ή κάντε το ίδιο βουτώντας λίγο βαμβάκι στο αφέψημα χαμομηλιού). Οι μαύροι κύκλοι θα μειωθούν, ενώ η τανίνη του χαμομηλιού μπορεί να περιορίσει το πρήξιμο.

Ποιοι πρέπει να αποφεύγουν το χαμομήλι

Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων χαμομηλιού είναι γνωστό ότι προκαλεί πεπτικό ή το γαστρεντερικό ερεθισμό. Λαμβάνοντας περισσότερο από τη συνιστώμενη δοσολογία του Χαμομηλιού , η οποία περιορίζεται σε 3 έως 4 φορές την ημέρα, μπορεί να προκαλέσει διάρροια, έμετο και ναυτία. Μελέτη του Πανεπιστημίου του Maryland Medical Center δείχνει ότι τα παιδιά κάτω των 18 ετών δεν πρέπει καταναλώνουν περισσότερο από το ήμισυ της δόσης των ενηλίκων κάθε μέρα. Τα παιδιά από 5 ετών και κάτω δεν πρέπει να καταναλώνουν περισσότερο από μισό φλιτζάνι του τσαγιού την ημέρα. Το Χαμομήλι συσσωρεύεται στο σώμα, έτσι ώστε οι παρενέργειες μπορούν να εμφανιστούν, για μία μεγάλη δόση, μετά από αρκετές ημέρες.

Οι έγκυες γυναίκες μπορούν να χρησιμοποιήσουν χαμομήλι για να ανακουφίσει την πρωινή αδιαθεσία, ναυτία και έμετο , αλλά αν καταναλώνονται σε μεγάλες μπορεί να είναι επιζήμιο για την εγκυμοσύνη.

Επισημαίνεται ότι άτομα που είναι αλλεργικά στις μαργαρίτες και τα χρυσάνθεμα, μπορεί να είναι αλλεργικά και στο χαμομήλι και για το λόγο αυτό πρέπει να το αποφεύγουν. Έχουν περιγραφεί περιπτώσεις έντονων αλλεργικών αντιδράσεων σε άτομα που έπιναν ρόφημα από χαμομήλι.

Επίσης το χαμομήλι μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση σιδήρου από το έντερο. Έτσι ασθενείς που πάσχουν από έλλειψη σιδήρου ή που παίρνουν σίδηρο πρέπει να ξέρουν για τη σχέση χαμομηλιού και απορρόφησης σιδήρου.

Οι πάσχοντες από άσθμα.  

Όσοι ακολουθούν φαρμακευτική αγωγή με αντικαταθλιπτικά, ηρεμιστικά, υπνωτικά, και άλλα συναφή σκευάσματα. 

Όσοι αγαπούν το αλκοόλ. 

Ρόφημα χαμομήλι

Ο πιο δημοφιλής τρόπος κατανάλωσης του χαμομηλιού είναι η δημιουργία αφεψήματος από τα αποξηραμένα άνθη του, στο οποίο, μάλιστα, μπορούμε να προσθέσουμε και λίγο μέλι. Εκτός αυτού, όμως, μπορείτε να το βρείτε και σε κάψουλες, ταμπλέτες, κρέμες για τοπική χρήση, διάφορα εκχυλίσματα, αλοιφές κ.λπ.

Διαβάστε επίσης

• Το Ginkgo Biloba (τζίνγκο μπιλόμπα), για την μνήμη, την άνοια, την συγκέντρωση, τις εμβοές
• Κουρκουμάς ή κιτρινόριζα ως αντιφλεγμονώδες, αντικαρκινικό, για τον διαβήτη, την χοληστερινη, το Αλτσχάιμερ, την ακμή, τις πανάδες
• Βάλσαμο ή βαλσαμόχορτο ή σπαθόχορτο για την κατάθλιψη, τα τραύματα, το στομάχι, το άσθμα, τον καρκίνο. 
• Σταμναγκάθι για το συκώτι, την καρδιά, το στομάχι, το δέρμα
• Το οπλοστάσιο της φύσης: Βότανα και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες ανά ασθένεια
• Πιπερόριζα (τζίντζερ) ένα ωφέλιμο βότανο κατάλληλο για την βαρυστομαχιά, το κρυολόγημα, την χοληστερίνη, την αρθρίτιδα, τον διαβήτη και τις δίαιτες

Πρώτη δημοσίευση: Ιανουάριος 2015 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 9 Ιουνίου 2026