Πέθανε ο ψυχίατρος Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου σε ηλικία 79 ετών. Ο ψυχίατρος που αγωνίστηκε να γκρεμίσει τα τείχη των ασύλων

 

medlabnews.gr iatrikanea 

Η ανακοίνωση του Πανελλήνιου Συλλόγου Νοσοκομειακών Ψυχολόγων για τον πρωτοπόρο της αποϊδρυματοποίησης και της κοινοτικής ψυχιατρικής

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 79 ετών ο διακεκριμένος ψυχίατρος Θεόδωρος – Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου, μία από τις σημαντικότερες και πλέον ασυμβίβαστες προσωπικότητες της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην Ελλάδα.

Την είδηση του θανάτου του γνωστοποίησε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων – ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ, αποχαιρετώντας έναν επιστήμονα που αφιέρωσε ολόκληρη την επαγγελματική και κοινωνική του διαδρομή στην αποϊδρυματοποίηση, στην ανάπτυξη κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και στην υπεράσπιση της αξιοπρέπειας και των δικαιωμάτων των ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία.

Από την Ιατρική Αθηνών στην εναλλακτική ψυχιατρική

Ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1947 και σπούδασε Ιατρική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Από το 1982, ως ψυχίατρος, ήρθε σε επαφή με το κίνημα της εναλλακτικής ψυχιατρικής που είχε αναπτυχθεί στην Ιταλία υπό την επιρροή του Φράνκο Μπαζάλια. Η προσέγγιση αυτή αμφισβητούσε το παραδοσιακό μοντέλο του κλειστού ψυχιατρικού ασύλου και έθετε στο επίκεντρο την ελευθερία, την κοινωνική ένταξη και τα δικαιώματα του ανθρώπου που πάσχει.

Οι ιδέες αυτές επηρέασαν καθοριστικά τη μετέπειτα επιστημονική και κοινωνική του πορεία.

Δρομοκαΐτειο, Λέρος και Δαφνί

Ο Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου εργάστηκε διαδοχικά σε τρία από τα μεγαλύτερα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας:

• στο Δρομοκαΐτειο, από το 1986 έως το 1990,

• στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου, από το 1990 έως το 1999,

• στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής – Δαφνί, από το 1999 έως το 2014.

Σε κάθε σταθμό της επαγγελματικής του ζωής ανέλαβε πρωτοβουλίες για την αποδόμηση των ιδρυματικών πρακτικών και τη μετάβαση από το κλειστό άσυλο σε ένα δίκτυο κοινοτικά προσανατολισμένων υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων τον περιγράφει όχι ως έναν απλό διαχειριστή ενός προβληματικού συστήματος, αλλά ως πρωτεργάτη της υπέρβασής του, ο οποίος επιχειρούσε να γκρεμίσει «τον έναν τοίχο μετά τον άλλο».

Η καθοριστική παρουσία του στη Λέρο

Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η παρουσία του στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου.

Την περίοδο εκείνη, η Λέρος είχε γίνει διεθνώς γνωστή για τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης, την εγκατάλειψη και την απομόνωση εκατοντάδων ανθρώπων μέσα σε ένα βαθιά ασυλοποιημένο σύστημα.

Ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου πρωτοστάτησε στις προσπάθειες μετασχηματισμού του ιδρύματος, συμβάλλοντας στην εφαρμογή πρακτικών που αντιμετώπιζαν τον ασθενή ως πρόσωπο με δικαιώματα, ανάγκες, σχέσεις και δυνατότητα επιστροφής στην κοινωνική ζωή.

Για τον ίδιο, η θεραπευτική διαδικασία δεν μπορούσε να περιορίζεται στη φαρμακευτική αγωγή ή στην παραμονή μέσα σε ένα ίδρυμα. Προϋπέθετε ελευθερία, στέγη, εργασία, ανθρώπινες σχέσεις και ουσιαστική συμμετοχή στην κοινότητα.

Το έργο του στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Ανάλογη ήταν η προσπάθειά του και στο Δαφνί, όπου ανέλαβε ένα κλειστό, ασυλοποιημένο ψυχιατρικό τμήμα και εργάστηκε για τον μετασχηματισμό του σε μία ανοιχτή δομή, συνδεδεμένη με κοινοτικές υπηρεσίες.

Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση, για τον Θεόδωρο Μεγαλοοικονόμου, δεν αποτελούσε απλώς μία διοικητική διαδικασία ή ένα χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα. Ήταν καθημερινή κλινική, πολιτική και κοινωνική πράξη.

Πίστευε ότι «η ελευθερία είναι θεραπευτική» και ότι το άσυλο δεν περιορίζεται μόνο στα τείχη ενός ψυχιατρικού ιδρύματος. Μπορεί να αναπαράγεται μέσα από πρακτικές και συμπεριφορές που στερούν από τον άνθρωπο την αυτονομία, τη φωνή και το δικαίωμα επιλογής.

Παρέμεινε ενεργός μέχρι το τέλος

Ακόμη και μετά τη συνταξιοδότησή του, δεν αποσύρθηκε από τον χώρο της ψυχικής υγείας.

Συνέχισε να προσφέρει εθελοντικά τις υπηρεσίες του στα Κοινωνικά Ιατρεία Αλληλεγγύης και να συμμετέχει σε δημόσιες παρεμβάσεις και συλλογικές πρωτοβουλίες για τα δικαιώματα των ψυχικά πασχόντων.

Παράλληλα, συνέβαλε στην εκπαίδευση νεότερων επαγγελματιών ψυχικής υγείας, υποστηρίζοντας ότι η μεταρρύθμιση δεν μπορεί να είναι έργο μόνο των ειδικών, αλλά απαιτεί τη συμμετοχή των ίδιων των ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία, των οικογενειών τους και ολόκληρης της κοινωνίας.

Τα βιβλία και η παρακαταθήκη του

Ο Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου αποτύπωσε την εμπειρία, τις θέσεις και την κριτική του για το ψυχιατρικό σύστημα σε βιβλία και επιστημονικά κείμενα.

Μεταξύ των έργων του περιλαμβάνονται:

• «Λέρος»,

• «Ρωγμές, ρήγματα και αντιστάσεις στην κυρίαρχη ψυχιατρική»,

• «Δρομοκαΐτειο, Λέρος, Δαφνί»,

• «Ποια ψυχική υγεία και ποια ψυχιατρική, σε ποια κοινωνία».

Στα κείμενά του διερευνούσε αν η ελληνική Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση οδήγησε πράγματι στην υπέρβαση του ασύλου ή αν, σε αρκετές περιπτώσεις, δημιούργησε νέες δομές που διατήρησαν την παλαιά ιδρυματική λογική.

Η ανακοίνωση του Συλλόγου Νοσοκομειακών Ψυχολόγων

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων τον αποχαιρετά ως έναν αυθεντικό και ασυμβίβαστο επιστήμονα, ο οποίος ανακούφισε και επανασύνδεσε με τη ζωή ανθρώπους που το σύστημα είχε εγκαταλείψει στον εγκλεισμό.

Όπως επισημαίνεται, το αποτύπωμά του θα παραμείνει ζωντανό μέσα από το έργο, τα βιβλία και τα κείμενά του, αλλά κυρίως μέσα από τους ανθρώπους που εκπαίδευσε και ενέπνευσε.

Ο Σύλλογος εξέφρασε τα ειλικρινή συλλυπητήριά του στην οικογένεια και στους οικείους του, αποχαιρετώντας τον με τη φράση:

«Καλό του ταξίδι».