Γιατί το 42% των γυναικών στην Ελλάδα βιώνει ψυχολογική βία αλλά μόνο 1 στις 7 μιλάει; Οι κρυφοί μηχανισμοί του φόβου

 επιμελεια medlabnews.gr iatrikanea

Η υπόθεση που έγινε γνωστή τις τελευταίες ώρες με τη δημοσιογράφο και παρουσιάστρια Ανθή Βούλγαρη δεν είναι —ή τουλάχιστον δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται— ως ακόμη μία είδηση από τον χώρο της showbiz.

Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιευθεί, η γνωστή παρουσιάστρια φέρεται να κατήγγειλε περιστατικό που αντιμετωπίστηκε από τις Αρχές στο πλαίσιο της ενδοοικογενειακής βίας, με δημοσιεύματα να αναφέρουν ότι ο σύζυγός της οδηγήθηκε στο Αστυνομικό Τμήμα Αγίας Παρασκευής. Πηγές αναφέρουν επίσης καταγγελία για εξύβριση και ότι η ίδια φέρεται να ανέφερε στους αστυνομικούς πως της τράβηξε τα μαλλιά. Η υπόθεση βρίσκεται στη δικαιοδοσία των αρμόδιων Αρχών και τα καταγγελλόμενα δεν αποτελούν δικαστικά διαπιστωμένα γεγονότα.

Πέρα όμως από τα συγκεκριμένα πρόσωπα, η υπόθεση αναδεικνύει κάτι πολύ μεγαλύτερο.

Η ενδοοικογενειακή βία δεν κοιτά επάγγελμα, κοινωνική θέση, μόρφωση, οικονομική κατάσταση ή αναγνωρισιμότητα.

Δεν συμβαίνει μόνο «σε κάποιες άλλες οικογένειες».

Δεν αποτελεί πρόβλημα που περιορίζεται σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.

Και, κυρίως, δεν πρέπει να θεωρείται «οικογενειακή υπόθεση» που λύνεται πίσω από κλειστές πόρτες.

Η βία δεν έχει κοινωνική τάξη

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επισημάνει ότι η βία μεταξύ συντρόφων εμφανίζεται σε όλες τις κοινωνικοοικονομικές ομάδες, παρότι ορισμένοι κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι μορφωμένος.

Να έχει επαγγελματική επιτυχία.

Να είναι οικονομικά ανεξάρτητος.

Να εμφανίζεται καθημερινά στην τηλεόραση.

Να έχει χιλιάδες ανθρώπους που τον γνωρίζουν.

Και τίποτε από αυτά δεν αποτελεί από μόνο του «ασπίδα» απέναντι στην κακοποιητική συμπεριφορά μέσα σε μια σχέση.

Το στοιχείο για την Ελλάδα που σοκάρει

Τα δεδομένα της μεγάλης ευρωπαϊκής έρευνας για τη βία κατά των γυναικών δείχνουν ότι το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που εμφανίζεται στις αστυνομικές αναφορές.

Στην Ελλάδα, περίπου 42% των γυναικών που είχαν κάποια στιγμή σύντροφο ανέφεραν ότι έχουν βιώσει ψυχολογική, σωματική —συμπεριλαμβανομένων απειλών— ή σεξουαλική βία από σύντροφο κατά την ενήλικη ζωή τους.

Πρόκειται για ποσοστό που αντιστοιχεί σε περισσότερες από 4 στις 10 γυναίκες.

Και υπάρχει ένα δεύτερο στοιχείο που ίσως είναι ακόμη πιο σημαντικό:

Μόλις περίπου 1 στις 7 φτάνει στην Αστυνομία

Το EIGE αναφέρει για την Ελλάδα ότι μόλις 14% των γυναικών που έχουν βιώσει βία από σύντροφο καταγγέλλουν το περιστατικό στην αστυνομία.

Με άλλα λόγια, αυτά που γίνονται γνωστά μπορεί να αποτελούν μόνο ένα μικρό τμήμα του πραγματικού προβλήματος.

Η νεότερη ευρωπαϊκή έρευνα καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα για ολόκληρη την ΕΕ: μόνο περίπου 14% των γυναικών που έχουν βιώσει βία απευθύνονται στην αστυνομία, ενώ η EIGE επισημαίνει ως συχνές αιτίες της σιωπής τον φόβο, την ντροπή και την πεποίθηση ότι τίποτε δεν πρόκειται να αλλάξει.

Ενδοοικογενειακή βία δεν σημαίνει μόνο ξυλοδαρμός

Εδώ βρίσκεται ακόμη ένα σημαντικό σημείο που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση.

Η ενδοοικογενειακή βία δεν περιορίζεται στις βαριές σωματικές επιθέσεις.

Μπορεί να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:

• σωματική βία,

• απειλές και εκφοβισμό,

• επαναλαμβανόμενη ψυχολογική κακοποίηση,

• σεξουαλική βία,

• έλεγχο και εξαναγκασμό,

• οικονομική βία,

• παρακολούθηση και άλλες μορφές ελεγκτικής συμπεριφοράς.

Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με το EIGE, η ψυχολογική βία είναι η συχνότερη μορφή ενδοοικογενειακής βίας που καταγράφεται από την Ελληνική Αστυνομία.

Μόνο το 2022 καταγράφηκαν 7.754 περιστατικά ψυχολογικής ενδοοικογενειακής βίας στην Ελλάδα.

Αυτό είναι σημαντικό επειδή μία από τις πιο επικίνδυνες κοινωνικές αντιλήψεις είναι το:

«Αφού δεν τη χτύπησε σοβαρά, δεν έγινε και τίποτα».

Η επιστημονική και νομική πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική.

Γιατί τόσα θύματα δεν μιλούν;

Από τα ευρωπαϊκά δεδομένα προκύπτει ότι η σιωπή δεν σημαίνει πως δεν υπήρξε βία.

Οι λόγοι για τους οποίους ένα θύμα μπορεί να μην καταγγείλει ένα περιστατικό είναι πολλοί: φόβος για τον δράστη ή για αντίποινα, ντροπή, οικονομική ή άλλη εξάρτηση, δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς ή ακόμη και η αντίληψη ότι το περιστατικό «δεν ήταν αρκετά σοβαρό».

Η FRA έχει μάλιστα επισημάνει ότι όταν περιστατικά επαναλαμβάνονται μπορεί σταδιακά να κανονικοποιούνται, με αποτέλεσμα το ίδιο το θύμα να τα αντιμετωπίζει ως κάτι που «συμβαίνει στις σχέσεις» και όχι ως συμπεριφορά που πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Και ίσως εδώ βρίσκεται μία από τις πιο σημαντικές πλευρές της δημόσιας συζήτησης.

Η δημόσια εικόνα μιας οικογένειας δεν μας λέει τι συμβαίνει πίσω από την πόρτα

Τα social media δημιουργούν συχνά την εικόνα μιας ζωής που βλέπουμε μόνο μέσα από επιλεγμένες φωτογραφίες, χαμόγελα, ταξίδια και οικογενειακές στιγμές.

Αυτό δεν αφορά ειδικά την περίπτωση της Ανθής Βούλγαρη.

Αφορά όλους μας.

Η δημόσια εικόνα μιας σχέσης δεν αποτελεί τεκμήριο για το τι συμβαίνει μέσα σε αυτήν.

Γι' αυτό και είναι λάθος να αναζητούμε εκ των υστέρων «σημάδια» σε παλιές φωτογραφίες, αναρτήσεις ή τηλεοπτικές εμφανίσεις και να επιχειρούμε να κάνουμε διάγνωση μιας σχέσης από το Instagram.

Τα πραγματικά περιστατικά διερευνώνται από τις αρμόδιες Αρχές.

Η καταγγελία δεν είναι καταδίκη — αλλά η καταγγελία πρέπει να μπορεί να γίνει

Υπάρχει εδώ μία απαραίτητη διάκριση.

Κάθε καταγγελία πρέπει να διερευνάται σοβαρά, αλλά η ύπαρξη καταγγελίας δεν ισοδυναμεί με απόδειξη ενοχής. Για κάθε καταγγελλόμενο πρόσωπο ισχύει το τεκμήριο της αθωότητας μέχρι να αποφανθεί η Δικαιοσύνη.

Ταυτόχρονα όμως, κανένα θύμα δεν πρέπει να αισθάνεται ότι πρέπει να σωπάσει επειδή φοβάται το κοινωνικό κόστος, επειδή έχει παιδιά, επειδή είναι γνωστό πρόσωπο ή επειδή «θα μάθει ο κόσμος».

Η βία δεν γίνεται λιγότερο σοβαρή επειδή συμβαίνει μέσα σε έναν γάμο.

Ούτε επειδή η οικογένεια μέχρι χθες έδειχνε ευτυχισμένη.

Ούτε επειδή ο άνθρωπος που τη βιώνει είναι επιτυχημένος, οικονομικά ανεξάρτητος ή γνωστός.

Το μήνυμα που αξίζει να μείνει

Η υπόθεση της Ανθής Βούλγαρη θα κριθεί εκεί όπου πρέπει: από τις αρμόδιες Αρχές και, εφόσον προκύψει ποινική διαδικασία, από τη Δικαιοσύνη.

Η κοινωνική συζήτηση όμως δεν χρειάζεται να περιμένει.

Το μήνυμα είναι απλό:

Η ενδοοικογενειακή βία μπορεί να υπάρχει σε οποιοδήποτε σπίτι.

Δεν είναι ντροπή του ανθρώπου που τη βιώνει.

Δεν είναι «οικογενειακό μυστικό».

Και δεν πρέπει να κανονικοποιείται ή να αντιμετωπίζεται ως ένας συνηθισμένος «καβγάς ζευγαριού».

Η ασφαλής αναζήτηση βοήθειας και η δυνατότητα καταγγελίας είναι βασικά εργαλεία για να σπάσει ο κύκλος της σιωπής.

Πηγές

• European Institute for Gender Equality – Greece country profile.

• EIGE / EU Gender-Based Violence Survey.

• Eurostat – Gender-based violence statistics.

• WHO – Intimate partner violence and socioeconomic groups.

• FRA/EIGE – Evidence for policy and practice, 2026.

• Για την τρέχουσα υπόθεση: eReportaz και TheTOC.