Νεπάλ: Το βουνό που είχε σκοτώσει εκατοντάδες το 2015 κατέρρευσε ξανά – Αυτή τη φορά ο «σεισμός» ήρθε μετά

 επιστημονική επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea 

UPDATE 29/8/2026, βράδυ: Ο απολογισμός της καταστροφής σε Νεπάλ και Θιβέτ έφτασε τους 676 νεκρούς, ενώ σχεδόν 3.000 άνθρωποι αγνοούνται. Περισσότεροι από 3.700 έχουν διασωθεί στο Νεπάλ. Οι επιχειρήσεις επικεντρώνονται τώρα και σε υπόγειες εγκαταστάσεις υδροηλεκτρικών έργων, όπου περισσότεροι από 100 άνθρωποι εκτιμάται ότι μπορεί να παραμένουν εγκλωβισμένοι σε σήραγγες. Την ίδια ώρα, ο κίνδυνος διάρρηξης μιας νέας λίμνης μειώθηκε καθώς αυτή αποστραγγίζεται, όμως οι ειδικοί παρακολουθούν και δεύτερη, μεγαλύτερη λίμνη άγνωστου βάθους.

Νέα επιστημονικά στοιχεία φωτίζουν τον μηχανισμό πίσω από την τεράστια καταστροφή στα Ιμαλάια. Η κατάρρευση βράχου και πάγου ήταν τόσο ισχυρή ώστε δημιούργησε σεισμικά κύματα που καταγράφηκαν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, ενώ οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον τον ρόλο της ακραίας ζέστης και της αποσταθεροποίησης των ορεινών πρανών.

Η εικόνα που σχηματίζεται για την καταστροφή στο Νεπάλ είναι πολύ πιο σύνθετη από μια απλή «κατάρρευση παγετώνα».

Οι πρώτες αναφορές δημιούργησαν ερωτήματα για το κατά πόσο κάποια σεισμική δόνηση θα μπορούσε να είχε προκαλέσει την αποκόλληση του τεράστιου όγκου πάγου.

Τα νεότερα δεδομένα δείχνουν όμως ότι πιθανότατα συνέβη το αντίθετο.

Η ίδια η κατάρρευση τεράστιας ποσότητας βράχου και πάγου δημιούργησε σεισμικό σήμα αντίστοιχο με εκείνο ενός σημαντικού σεισμού.

Και αυτό δεν είναι το μοναδικό εντυπωσιακό στοιχείο.

Οι αναλύσεις δορυφορικών εικόνων δείχνουν ότι δεν αποκολλήθηκε απλώς ένα τμήμα παγετώνα. Φαίνεται ότι κατέρρευσε και μεγάλο μέρος του βραχώδους πρανούς πάνω στο οποίο βρισκόταν ο πάγος.

Δεν έπεσε μόνο ο παγετώνας – Υποχώρησε και το βουνό

Ο γεωμορφολόγος Dan Shugar του University of Calgary, εξετάζοντας τις δορυφορικές εικόνες πριν και μετά την καταστροφή, επισήμανε ότι στην κατάρρευση συμμετείχε σημαντική ποσότητα βράχου.

Αυτό σημαίνει ότι το φαινόμενο δεν μπορεί να περιγραφεί απλώς ως αποκόλληση πάγου.

Επρόκειτο για μια τεράστια rock-ice avalanche, μια χιονοστιβάδα δηλαδή αποτελούμενη από βράχο και πάγο, η οποία ξεκίνησε σε υψόμετρο περίπου 5.200 μέτρων.

Η μάζα άρχισε να επιταχύνεται στις εξαιρετικά απότομες πλαγιές των Ιμαλαΐων και μέσα σε ελάχιστο χρόνο μετατράπηκε σε ένα καταστροφικό μείγμα νερού, λάσπης, πάγου, ογκόλιθων και ιζημάτων.

Το σεισμικό σήμα έφτασε μέχρι τη Γερμανία

Η κλίμακα της κατάρρευσης ήταν τόσο μεγάλη ώστε προκάλεσε σεισμικά κύματα.

Το US Geological Survey εκτίμησε ότι η σεισμική ενέργεια του γεγονότος αντιστοιχούσε περίπου σε σεισμό μεγέθους 5,2.

Ανεξάρτητη ανάλυση επιστημόνων του γερμανικού GFZ Helmholtz Centre for Geosciences υπολόγισε ακόμη ισχυρότερο σεισμικό μέγεθος.

Το εντυπωσιακότερο όμως είναι ότι τα σεισμικά κύματα από την κατάρρευση ταξίδεψαν χιλιάδες χιλιόμετρα και καταγράφηκαν από επιστημονικούς σταθμούς στη Γερμανία περίπου 40 λεπτά αργότερα.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι κάτοικοι της Γερμανίας αισθάνθηκαν κάποιον σεισμό.

Οι εξαιρετικά ευαίσθητοι σεισμογράφοι μπορούν όμως να καταγράψουν τέτοια κύματα σε τεράστιες αποστάσεις.

Πώς δημιουργήθηκε το «τσουνάμι» λάσπης

Καθώς εκατομμύρια τόνοι υλικού κατέβαιναν με μεγάλη ταχύτητα από το βουνό, αναπτύχθηκαν τεράστιες δυνάμεις τριβής.

Σύμφωνα με την επιστημονική ανάλυση του GFZ, η θερμότητα που παράχθηκε πιθανόν έλιωσε μέρος του πάγου σχεδόν στιγμιαία.

Το νερό αυτό αναμείχθηκε με χώμα, βράχους, πάγο και ιζήματα, δημιουργώντας μια πυκνή και εξαιρετικά γρήγορη ροή συντριμμιών.

Οι επιστήμονες υπολογίζουν ότι σε ορισμένα σημεία η ταχύτητα της ροής μπορούσε να φθάνει περίπου τα 40 έως 50 μέτρα το δευτερόλεπτο.

Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου:

40 m/sec × 3,6 = 144 km/h

έως

50 m/sec × 3,6 = 180 km/h.

Δηλαδή ο χείμαρρος λάσπης και βράχων μπορούσε να κινείται με ταχύτητα συγκρίσιμη με εκείνη ενός αυτοκινήτου σε αυτοκινητόδρομο – αλλά με μια ασύγκριτα μεγαλύτερη μάζα πίσω του.

Σύμφωνα με το GFZ, η πρώτη καταστροφική ροή χρειάστηκε λιγότερο από δέκα λεπτά για να φθάσει σε κατοικημένες περιοχές χαμηλότερα στην κοιλάδα.

Γιατί κατέρρευσε όμως το βουνό;

Αυτό είναι το ερώτημα που δεν έχει ακόμη οριστική απάντηση.

Οι επιστήμονες είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στο σημείο αυτό.

Δεν υπάρχει σήμερα μελέτη που να αποδεικνύει ότι η συγκεκριμένη κατάρρευση «προκλήθηκε από την κλιματική αλλαγή».

Υπάρχουν όμως αρκετοί γνωστοί μηχανισμοί μέσω των οποίων η μακροχρόνια άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να αυξήσει την αστάθεια των βουνών σε πολύ μεγάλα υψόμετρα.

Ένας από αυτούς είναι η υποχώρηση των παγετώνων.

Όταν ένας μεγάλος όγκος πάγου υποχωρεί, οι απότομες πλευρές του βουνού μπορούν να χάσουν μέρος της μηχανικής στήριξης που τους παρείχε επί δεκαετίες ή αιώνες.

Η «παγωμένη κόλλα» των βουνών

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το λεγόμενο permafrost, δηλαδή έδαφος και πέτρωμα που παραμένουν παγωμένα επί πολλά χρόνια.

Στα μεγάλα υψόμετρα, το παγωμένο νερό στις ρωγμές των πετρωμάτων μπορεί να λειτουργεί σαν ένα είδος φυσικής «κόλλας».

Όταν οι θερμοκρασίες αυξάνονται και το permafrost αρχίζει να θερμαίνεται ή να αποψύχεται, η συνοχή του πετρώματος μπορεί να μειωθεί.

Παράλληλα, μεγαλύτερες ποσότητες νερού από την τήξη πάγου μπορούν να εισχωρήσουν στις ρωγμές.

Οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι πάγωσης και απόψυξης μπορούν επίσης να διευρύνουν τις ρωγμές και να αποσταθεροποιήσουν σταδιακά την πλαγιά.

Αυτοί οι μηχανισμοί είναι γνωστοί στους γεωεπιστήμονες, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί ακόμη ποιος ακριβώς πυροδότησε τη συγκεκριμένη κατάρρευση στο Νεπάλ.

Το στοιχείο που προβληματίζει: Εξαιρετικά θερμό καλοκαίρι

Υπάρχει πάντως ακόμη ένα στοιχείο που έχει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον.

Ο κλιματολόγος Zeke Hausfather ανέλυσε δεδομένα του ευρωπαϊκού συστήματος ERA5 για την περιοχή όπου σημειώθηκε η κατάρρευση.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η συγκεκριμένη περιοχή των Ιμαλαΐων έχει παρουσιάσει σημαντική άνοδο θερμοκρασίας τις τελευταίες δεκαετίες.

Η τάση από το 1940 υπολογίζεται περίπου στους 0,29 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία.

Παράλληλα, ο Ιούλιος του 2026 εμφανίζεται ως ο δεύτερος θερμότερος Ιούλιος της διαθέσιμης σειράς περίπου 86 ετών για το συγκεκριμένο γεωγραφικό πλέγμα.

Ακόμη πιο εντυπωσιακά ήταν τα στοιχεία των πρώτων εβδομάδων του Αυγούστου.

Η μέση θερμοκρασία από την 1η έως τις 22 Αυγούστου υπολογίστηκε περίπου στους 9,25°C, έναντι 9,12°C στον θερμότερο πλήρη Αύγουστο της προηγούμενης σειράς δεδομένων.

Υπάρχει όμως μια σημαντική επιστημονική επιφύλαξη.

Τα δεδομένα ERA5 αφορούν γεωγραφικό πλέγμα περίπου 0,25 μοιρών και όχι θερμομετρικό σταθμό πάνω στο ίδιο το σημείο της κατάρρευσης.

Επομένως δεν μπορούμε να πούμε ότι η ακραία ζέστη προκάλεσε το συγκεκριμένο γεγονός.

Μπορούμε όμως να πούμε ότι η κατάρρευση σημειώθηκε σε μια περίοδο εξαιρετικά υψηλών θερμοκρασιών για την περιοχή.

Η καταστροφή δημιούργησε έναν δεύτερο κίνδυνο

Μετά την κατάρρευση, η γεωμορφολογία της περιοχής άλλαξε.

Τεράστιες ποσότητες βράχων, λάσπης και πάγου συσσωρεύτηκαν σε ποτάμια και κοιλάδες δημιουργώντας φυσικά φράγματα.

Έτσι σχηματίστηκαν νέες λίμνες πίσω από τις αποθέσεις των συντριμμιών.

Αυτό προκαλεί νέα ανησυχία.

Αν ένα τέτοιο φυσικό φράγμα υποχωρήσει απότομα, το νερό που έχει συσσωρευτεί πίσω του μπορεί να απελευθερωθεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο προκαλώντας μια δεύτερη καταστροφική πλημμύρα.

Για τον λόγο αυτό επιστήμονες και αρχές παρακολουθούν τις νέες λίμνες με δορυφορικά μέσα.

Ο ΟΗΕ προειδοποίησε για «cascading hazards», δηλαδή μία αλληλουχία κινδύνων όπου η πρώτη φυσική καταστροφή δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την επόμενη.

Οι αρχές παρακολουθούν τουλάχιστον δύο λίμνες μέσω δορυφορικών εικόνων.

Μία από αυτές υπερχείλισε και οι επιχειρήσεις διάσωσης διακόπηκαν προσωρινά μέχρι να αξιολογηθεί ο κίνδυνος.

Το ίδιο βουνό είχε προκαλέσει καταστροφή και το 2015

Υπάρχει όμως μια σχεδόν ανατριχιαστική ιστορική σύμπτωση. Το Langtang Lirung δεν προκαλεί για πρώτη φορά μια τεράστια χιονοστιβάδα πάγου και βράχων.

Στις 25 Απριλίου 2015, κατά τον καταστροφικό σεισμό των 7,8 Ρίχτερ στο Νεπάλ, τεράστιες μάζες χιονιού, πάγου και βράχων αποκολλήθηκαν από την ίδια ορεινή περιοχή και κατέστρεψαν το χωριό Langtang.

Η διαφορά είναι καθοριστική.

Το 2015 ο σεισμός προκάλεσε την κατάρρευση. Το 2026 η κατάρρευση ήταν τόσο μεγάλη ώστε δημιούργησε η ίδια σεισμικό σήμα.

Το USGS υπολογίζει ότι το πρώτο φετινό γεγονός παρήγαγε ενέργεια αντίστοιχη με σεισμό μεγέθους περίπου 5,2, ενώ τρεις ώρες αργότερα καταγράφηκε και δεύτερο γεγονός αντίστοιχο περίπου με 4,2. 

Η περιοχή έχει ιστορικό καταστροφικών rock–ice avalanches, αλλά ο μηχανισμός αυτή τη φορά είναι διαφορετικός.

Τα σημαντικότερα προηγούμενα είναι:

• Langtang, Νεπάλ – 25 Απριλίου 2015: ο σεισμός M7,8 προκάλεσε τεράστια χιονοστιβάδα χιονιού, πάγου και βράχων που κατέστρεψε το χωριό Langtang. Μελέτες δίνουν περισσότερους από 350 νεκρούς ή αγνοούμενους. Νεότερη έρευνα έδειξε μάλιστα ότι το ασυνήθιστα μεγάλο χιόνι και οι υψηλότερες θερμοκρασίες ενίσχυσαν την κινητικότητα και την καταστροφική ισχύ της χιονοστιβάδας.
• Chamoli, Ινδικά Ιμαλάια – 7 Φεβρουαρίου 2021: αυτό είναι ίσως το πιο κοντινό προηγούμενο στο σημερινό Νεπάλ. Περίπου 27 εκατ. κυβικά μέτρα βράχου και παγετωνικού πάγου αποκολλήθηκαν από το Ronti Peak χωρίς να απαιτείται μεγάλος σεισμός ως αρχικό αίτιο. Η rock–ice avalanche μετατράπηκε γρήγορα σε τεράστια debris flow, καταστρέφοντας δύο υδροηλεκτρικά έργα και αφήνοντας πάνω από 200 νεκρούς ή αγνοούμενους.
• Kolka–Karmadon, Καύκασος – 2002: περίπου 100 εκατ. κυβικά μέτρα βράχου και πάγου κατέρρευσαν, παρέσυραν σχεδόν ολόκληρο τον παγετώνα Kolka και κινήθηκαν περίπου 20 χλμ. Η λασποροή συνέχισε άλλα 15 χλμ. και σκοτώθηκαν περίπου 140 άνθρωποι. Για χρόνια θεωρούνταν σχεδόν μοναδικό φαινόμενο παγκοσμίως.
• Aru, Θιβέτ – 2016: δύο γειτονικοί παγετώνες κατέρρευσαν μέσα σε μόλις δύο μήνες. Οι όγκοι ήταν περίπου 68 και 83 εκατ. κυβικά μέτρα. Η Nature Geoscience χαρακτήρισε το διπλό γεγονός πρωτοφανές και συνέδεσε τον μηχανισμό με συνδυασμό κλιματικών/μετεωρολογικών παραγόντων, νερού κάτω από τους παγετώνες και εξαιρετικά χαμηλής τριβής στη βάση τους.

93.000 άνθρωποι επηρεάστηκαν – 17.000 παιδιά χρειάζονται βοήθεια

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους νεκρούς και τους αγνοουμένους.

Ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός υπολογίζει ότι τουλάχιστον 93.000 άνθρωποι έχουν επηρεαστεί άμεσα και χρειάζονται βοήθεια.

Η UNICEF αναφέρει ότι 17.000 παιδιά χρειάζονται επειγόντως ανθρωπιστική υποστήριξη, ενώ 18 σχολεία έχουν καταστραφεί και ακόμη 20 έχουν υποστεί ζημιές.

Σε προσωρινά καταλύματα βρίσκονται και παιδιά που χωρίστηκαν από τις οικογένειές τους, με τις αρχές να προσπαθούν να τα επανενώσουν με συγγενείς.

Και ένας δεύτερος υγειονομικός κίνδυνος

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ζημιές σε έξι υγειονομικές μονάδες, ενώ οκτώ εργαζόμενοι στον χώρο της υγείας αγνοούνται.

Ο WHO προειδοποιεί ότι μετά από μία καταστροφή τέτοιας κλίμακας, ο συνωστισμός, η μετακίνηση πληθυσμών και η διακοπή της ύδρευσης και της αποχέτευσης μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο λοιμώξεων, ιδιαίτερα διαρροϊκών και αναπνευστικών νοσημάτων.

Τα νεκροτομεία δεν επαρκούν

Το μέγεθος της καταστροφής έχει δημιουργήσει ακόμη ένα πρόβλημα για τις αρχές: την ταυτοποίηση των θυμάτων.

Στην Chitwan, όπου οι υπάρχοντες χώροι μπορούσαν να δεχθούν συνολικά μόλις 30–50 σορούς, δημιουργήθηκε προσωρινή εγκατάσταση με δυνατότητα περίπου 250 θέσεων.

Στην Pokhara οι διαθέσιμοι χώροι είχαν επίσης φθάσει ήδη στα όριά τους. Οι αρχές χρησιμοποιούν φωτογραφίες, αποτυπώματα και, όταν χρειάζεται, DNA για την ταυτοποίηση.

Η κυβέρνηση του Νεπάλ δήλωσε μάλιστα στις 29 Αυγούστου ότι ζητά πλέον διεθνή τεχνική βοήθεια ειδικά σε τομείς όπως η ταυτοποίηση θυμάτων, οι εξετάσεις DNA, η μακροχρόνια διατήρηση και η διάσωση ανθρώπων που μπορεί να έχουν εγκλωβιστεί σε σήραγγες.

Θα μπορούσε να υπάρξει προειδοποίηση πριν φθάσει η καταστροφή;

Ίσως το πιο ενδιαφέρον επιστημονικό συμπέρασμα από την τραγωδία αφορά το μέλλον.

Ο καθηγητής Niels Hovius του GFZ επισημαίνει ότι το σεισμικό σήμα μιας τόσο μεγάλης κατάρρευσης μπορεί να ανιχνευθεί σχεδόν αμέσως.

Εάν η ανίχνευση συνδεθεί με αυτοματοποιημένους υπολογισμούς της κατεύθυνσης και της ταχύτητας της ροής, θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης.

Σε ορισμένες περιοχές χαμηλότερα στην κοιλάδα ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε, σύμφωνα με τους επιστήμονες, να προσφέρει από λίγα έως και αρκετές δεκάδες λεπτά προειδοποίησης.

Σε μια καταστροφή όπου η διαφορά ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο μπορεί να είναι μερικά λεπτά, αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.

«Digital twin» για τα Ιμαλάια

Το GFZ εργάζεται ήδη πάνω σε μια πιο προηγμένη προσέγγιση.

Το σχέδιο βασίζεται στη δημιουργία ενός ψηφιακού διδύμου – digital twin – ορεινών περιοχών, το οποίο θα συγκεντρώνει συνεχώς:

• σεισμολογικά δεδομένα,

• δορυφορικές εικόνες,

• μετεωρολογικές παρατηρήσεις,

• στάθμες ποταμών,

• δεδομένα κατολισθήσεων,

• και μοντέλα της μορφολογίας του εδάφους.

Αλγόριθμοι θα μπορούν στη συνέχεια να αναγνωρίζουν ένα μεγάλο συμβάν σχεδόν τη στιγμή που συμβαίνει και να υπολογίζουν την πιθανή πορεία του.

Πιλοτική εφαρμογή τέτοιων τεχνολογιών σχεδιάζεται ήδη για περιοχές των Ιμαλαΐων.

Η τραγωδία στο Νεπάλ δείχνει έτσι ένα νέο είδος κινδύνου που απασχολεί όλο και περισσότερο τους επιστήμονες.

Δεν πρόκειται μόνο για έναν παγετώνα που λιώνει.

Πρόκειται για την πιθανότητα να αποσταθεροποιηθούν ολόκληρα ορεινά συστήματα καθώς αλλάζουν οι θερμοκρασίες, το permafrost, οι παγετώνες και οι ποσότητες νερού που κυκλοφορούν μέσα στις ρωγμές των πετρωμάτων.

Και όταν εκατομμύρια τόνοι βράχου και πάγου αρχίσουν να κινούνται από ύψος χιλιάδων μέτρων, η ενέργεια που απελευθερώνεται μπορεί να μοιάζει ακόμη και με εκείνη ενός σεισμού.

Πηγές

US Geological Survey (USGS) – 2026 Nepal Debris Avalanche and Flash Flood
GFZ Helmholtz Centre for Geosciences – Extreme flash flood in China and Nepal
Reuters – δορυφορική ανάλυση της κατάρρευσης και της πορείας των συντριμμιών
ICIMOD – επιστημονική παρακολούθηση της πλημμύρας και των παγετωνικών κινδύνων

Zeke Hausfather / The Climate Brink – ανάλυση δεδομένων ERA5 για τις θερμοκρασίες της περιοχής