Ιάπωνας καθηγητής: Το χειροκίνητο κιβώτιο «ξυπνά» τον εγκέφαλο – Τι δείχνει η έρευνα

 medlabnews.gr iatrikanea

Η οδήγηση αυτοκινήτου με χειροκίνητο κιβώτιο ταχυτήτων δεν είναι απλώς μια πιο «παραδοσιακή» μορφή οδήγησης. Σύμφωνα με ευρήματα από την Ιαπωνία, η διαδικασία αλλαγής ταχυτήτων, ο συντονισμός συμπλέκτη, γκαζιού και χεριού, αλλά και η συνεχής εκτίμηση της κίνησης στον δρόμο, φαίνεται να ενεργοποιούν περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την προσοχή, τη μνήμη εργασίας, την πρόβλεψη και τη λήψη αποφάσεων.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Ιάπωνας νευροεπιστήμονας Ryuta Kawashima, καθηγητής λειτουργικής απεικόνισης εγκεφάλου στο Tohoku University, γνωστός διεθνώς για την έρευνά του στη γνωστική λειτουργία, τη γήρανση του εγκεφάλου και τα προγράμματα «brain training».

Το ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η οδήγηση με χειροκίνητο κιβώτιο φαίνεται να ενεργοποιεί ιδιαίτερα τον ραχιοπλάγιο προμετωπιαίο φλοιό, δηλαδή μια περιοχή του εγκεφάλου που συμμετέχει στην εκτελεστική λειτουργία: προσοχή, σχεδιασμός, έλεγχος παρορμήσεων, λήψη αποφάσεων και ταχεία προσαρμογή σε μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Γιατί το χειροκίνητο κιβώτιο απαιτεί περισσότερη εγκεφαλική συμμετοχή

Σε ένα αυτόματο αυτοκίνητο, ο οδηγός επικεντρώνεται κυρίως στο τιμόνι, στο γκάζι, στο φρένο και στην παρακολούθηση του δρόμου. Στο χειροκίνητο κιβώτιο, όμως, προστίθεται μια σειρά σύνθετων ενεργειών: πάτημα συμπλέκτη, επιλογή κατάλληλης σχέσης, συντονισμός ποδιών και χεριού, εκτίμηση στροφών κινητήρα, ταχύτητας, κλίσης δρόμου και κυκλοφορίας.

Αυτό σημαίνει ότι ο εγκέφαλος δεν είναι απλός «παρατηρητής». Καλείται συνεχώς να προβλέπει, να αποφασίζει και να εκτελεί κινήσεις με ακρίβεια. Πρόκειται για ένα είδος ήπιας γνωστικοκινητικής άσκησης, όπου συνεργάζονται η προσοχή, η μνήμη εργασίας, η κινητική εκτέλεση και η αισθητηριακή ανατροφοδότηση.

Τι έδειξαν οι ιαπωνικές παρατηρήσεις

Σε συνέντευξη του Kawashima για τη σχέση οδήγησης και εγκεφαλικής δραστηριότητας, αναφέρεται ότι όταν ένας οδηγός συνηθισμένος σε αυτόματο αυτοκίνητο οδηγεί χειροκίνητο, ο ραχιοπλάγιος προμετωπιαίος φλοιός γίνεται πιο ενεργός. Το ίδιο παρατηρήθηκε και σε πειράματα με οχήματα που απαιτούσαν πιο απαιτητικό χειρισμό συμπλέκτη. Ωστόσο, ο ίδιος επισημαίνει ότι όταν η διαδικασία γίνει πλήρως αυτοματοποιημένη από συνήθεια, η εγκεφαλική ενεργοποίηση πιθανόν μειώνεται.

Άρα, το μήνυμα δεν είναι ότι κάθε οδηγός χειροκίνητου έχει «καλύτερο εγκέφαλο». Το ακριβέστερο είναι ότι η μηχανική, συντονισμένη και μη πλήρως παθητική οδήγηση μπορεί να αυξήσει το γνωστικό φορτίο, ιδίως όταν απαιτεί συνεχή κρίση και προσαρμογή.

Σημαίνει αυτό ότι το χειροκίνητο κιβώτιο προλαμβάνει την άνοια;

Όχι με την αυστηρή ιατρική έννοια. Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η οδήγηση χειροκίνητου αυτοκινήτου προλαμβάνει άνοια ή νόσο Αλτσχάιμερ.

Αυτό που μπορεί να ειπωθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια είναι ότι δραστηριότητες που συνδυάζουν κίνηση, προσοχή, συντονισμό και λήψη αποφάσεων μπορούν να λειτουργήσουν ως ερέθισμα για τον εγκέφαλο. Στην ίδια ερευνητική κατεύθυνση, μελέτη σε μοτοσικλετιστές έδειξε ότι η καθημερινή οδήγηση μοτοσικλέτας για δύο μήνες συνδέθηκε με βελτίωση σε δοκιμασίες οπτικοχωρικής γνωστικής λειτουργίας σε υγιείς ενήλικες.

Η διαφορά είναι σημαντική: άλλο «ενεργοποιεί περιοχές του εγκεφάλου» και άλλο «προλαμβάνει την άνοια». Το πρώτο υποστηρίζεται καλύτερα. Το δεύτερο χρειάζεται μακροχρόνιες, καλά σχεδιασμένες μελέτες.

Ο προμετωπιαίος φλοιός και η ασφαλής οδήγηση

Ο προμετωπιαίος φλοιός θεωρείται κρίσιμος για την ασφαλή οδήγηση, διότι βοηθά τον οδηγό να προβλέπει κινδύνους, να παίρνει γρήγορες αποφάσεις, να διατηρεί προσοχή και να αναστέλλει παρορμητικές αντιδράσεις. Μελέτες με λειτουργική εγγύς υπέρυθρη φασματοσκοπία, γνωστή ως fNIRS, δείχνουν ότι πιο απαιτητικά περιβάλλοντα οδήγησης αυξάνουν την ενεργοποίηση περιοχών του προμετωπιαίου φλοιού.

Αυτό εξηγεί γιατί η οδήγηση δεν είναι μόνο μηχανική δεξιότητα. Είναι σύνθετη γνωστική λειτουργία. Ο οδηγός πρέπει να συνδυάζει όραση, μνήμη, χωρική αντίληψη, ταχύτητα αντίδρασης, εκτελεστικό έλεγχο και συναισθηματική ψυχραιμία.

Το κρίσιμο συμπέρασμα

Το χειροκίνητο κιβώτιο δεν είναι «φάρμακο» για τον εγκέφαλο. Μπορεί όμως να είναι ένα παράδειγμα καθημερινής δραστηριότητας που απαιτεί εγρήγορση, συντονισμό και ενεργό συμμετοχή του οδηγού.

Σε μια εποχή όπου πολλά συστήματα γίνονται όλο και πιο αυτόματα, η έρευνα υπενθυμίζει κάτι ευρύτερο: ο εγκέφαλος ωφελείται όταν δεν μένει παθητικός. Η ασφαλής οδήγηση, η σωματική δραστηριότητα, η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων και οι σύνθετες καθημερινές δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση και προσαρμογή είναι όλα ερεθίσματα που κρατούν το νευρικό σύστημα ενεργό.

Για τους μεγαλύτερους οδηγούς, πάντως, το ζητούμενο δεν είναι να επιλέξουν χειροκίνητο ή αυτόματο αυτοκίνητο για λόγους «εγκεφαλικής άσκησης», αλλά να οδηγούν με ασφάλεια, να αξιολογούν ρεαλιστικά τις ικανότητές τους και να συμβουλεύονται γιατρό όταν υπάρχουν προβλήματα μνήμης, όρασης, αντανακλαστικών ή νευρολογικής λειτουργίας.