Δάγκωμα φιδιού: Τι πρέπει να κάνουμε αμέσως και ποια λάθη μπορεί να γίνουν επικίνδυνα; Ποια είδη υπάρχουν στην Ελλάδα, με φωτογραφίες. Γιατί γεμίσαμε φίδια;

επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea

Διαδεδομένα είναι τα τσιμπήματα από φίδι στη χώρα μας του καλοκαιρινούς μήνες. Στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι ζουν περίπου 70 διαφορετικά είδη φιδιών, αλλά μόνο 7 είναι δηλητηριώδη. 

Το δάγκωμα φιδιού χρειάζεται ψυχραιμία, ακινησία και άμεση ιατρική εκτίμηση. Ακόμη και αν δεν είμαστε βέβαιοι ότι το φίδι ήταν δηλητηριώδες, το σωστό είναι να αντιμετωπίζεται κάθε δάγκωμα ως δυνητικά σοβαρό μέχρι να αξιολογηθεί από γιατρό. Το βασικότερο είναι να μην καθυστερήσει η μεταφορά σε νοσοκομείο και να αποφευχθούν πρακτικές που παλαιότερα θεωρούνταν χρήσιμες αλλά σήμερα θεωρούνται αναποτελεσματικές ή επικίνδυνες: δεν κόβουμε το τραύμα, δεν ρουφάμε το δηλητήριο, δεν βάζουμε τουρνικέ και δεν εφαρμόζουμε πάγο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι η ακινητοποίηση του ατόμου και η γρήγορη μεταφορά σε υγειονομική μονάδα είναι το κρίσιμο βήμα στην αντιμετώπιση δηλητηριώδους δήγματος.

Γιατί γεμίσαμε φίδια;

Γιατί, όμως, βλέπουμε τόσα περιστατικά αυτή την περίοδο και τι μπορούμε να κάνουμε σε περίπτωση που μας δαγκώσει ένα φίδι;

Είναι η εποχή που τα φίδια είναι πιο δραστήρια, όπως όλη η φύση άλλωστε. Είναι περίοδος αναπαραγωγής και αναζήτησης τροφής. Αυτό διαρκεί από τα τέλη Μαρτίου έως τα τέλη Ιουλίου, μετά τα πάντα πέφτουν σε πιο χαμηλούς ρυθμούς, το ίδιο συμβαίνει και με τα φίδια. 

Επίσης λόγω της ζέστης τα φίδια κατεβαίνουν στον οικιστικό ιστό και μπαίνουν σε αυλές και σπίτια, προκειμένου να βρουν τροφή και νερό.

Σίγουρα βλέποντας ένα φίδι, η πρώτη αντίδραση μας θα ήταν να τρομοκρατηθούμε και προστατευτούμε.

Είναι όμως όλα τα φίδια επικίνδυνα και τι πρέπει να κάνουμε σε περίπτωση που μας δαγκώσει ένα;

Τα πιο διαδεδομένα είδη φιδιών στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, από τα περίπου 70 είδη ερπετών που μπορεί να συναντήσει κανείς, μόνο 7 φέρουν δηλητήριο και είναι όλα τους είδη φιδιών. Τα 5 ανήκουν στην οικογένεια των Εχιδνιδών (Οχιές).

• 
  Κοινή οχιά (Vipera ammodytes, έχιδνα η αμμοδύτης): Ζει στην ηπειρωτική χώρα, στις Κυκλάδες και τα Ιόνια Νησιά. Τρέφεται με ποντίκια, σαύρες και έντομα. Το αρσενικό, είναι χρώματος γκρι, ενώ το θηλυκό είναι χρώματος κεραμιδί. Είναι πολύ επικίνδυνο και δηλητηριώδες φίδι. Χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι ένα μικρό κέρας στο εμπρόσθιο μέρος της κεφαλής του. Το δηλητήριο εκκρίνεται από τα μπροστινά δύο μεγάλα δόντια.
  
  
  
  
• Οθωμανική Οχιά (Vipera xanthina, Έχιδνα η ανοιχτόχρωμος): Δεν φέρει το χαρακτηριστικό κέρας της κοινής οχιάς. Ζει στα νησιά του Αιγαίου και στον Έβρο.Τρέφεται με μικρά θηλαστικά και με πουλιά. Είναι πολύ επικίνδυνη. Το δηλητήριο εκκρίνεται από τα μπροστινά δύο μεγάλα δόντια.
  
  
  
• Οχιά της Μήλου (Vipera lebetina): Είναι ενδημικό είδος. Ζει στη Μήλο, Κίμωλο, Σίφνο και Πολύαιγο. Τρέφεται με μικρά θηλαστικά, σαύρες και έντομα. Φτάνει μήκος τα 120cm. Μια ποικιλία της έχει κόκκινο χρώμα (σπάνιο είδος). Προστατεύεται με το Προεδρικό Διάταγμα 67/1981 και ήδη το έτος 2005, Ευρωπαϊκή κοινοτική οδηγία απείλησε με πρόστιμο την Ελλάδα γιατί δεν έλαβε καμιά μέριμνα για τη διάσωση αυτής της οχιάς της Μήλου. Στη διάρκεια της δικτατορίας είχε επικηρυχθεί με 10 δρχ το κεφάλι, ενώ σήμερα παρουσιάζει συλλεκτικό ενδιαφέρον για ερπετάρια. Είναι δηλητηριώδες φίδι.
  
  
  
• Σπάνια Οχιά της Ροδόπης ή Αστρίτης (Vipera berus): Zει στην οροσειρά της Ροδόπης. Το μέγεθός της είναι περί τα 75cm μέγιστο. Τρέφεται με μικρά πουλιά, σαύρες, βατράχια, και μικρά θηλαστικά. Είναι δηλητηριώδες φίδι.
  
  
  
• Μικρή Οχιά (Νανόχεντρα) (Vipera ursinii): Απαντάται στην οροσειρά της Πίνδου. Τρέφεται με μικρές σαύρες, θηλαστικά και μικρά έντομα. Μέγιστο μήκος είναι τα 50cm. Eχει δηλητήριο στα δύο μπροστινά δόντια. Προστατεύεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως απειλούμενο είδος.
  
  
  
• Μαυρόφιδο ή Σαπίτης (Malpolon isnignitus): Είναι από τα μεγαλύτερα φίδια της Ελλάδας. Μέγιστο μήκος 200cm. Zεί σε όλη σχεδόν την Ελλάδα. Τρέφεται με πουλιά, μικρά θηλαστικά και σαύρες. Έχει δηλητήριο πού εκκρίνεται από τα πίσω δόντια της άνω γνάθου (οπισθόγλυφο). Δεν είναι πολύ επικίνδυνο. Συμπτώματα: Πρήξιμο και ελαφρύς πυρετός.
  
  
  
• Σαΐτα (Coluber najadum): Ζει στην ηπειρωτική Ελλάδα και στα νησιά. Μέγιστο μήκος 100cm. Είναι λεπτό φίδι και το χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι μαύρες κηλίδες στα πλάγια του λαιμού, και επίσης όταν ενοχληθεί συσπειρώνεται και εκτινάσσεται σαν ελατήριο για να ξεφύγει. Τρέφεται με μικρά θηλαστικά και σαύρες. Δεν έχει δηλητήριο.
  
  
  
• (Coluber gemonensis): Zεί στην ηπειρωτική Ελλάδα και σε ορισμένα νησιά όπως και στην Κρήτη. Μέγιστο μήκος 100cm. Τρέφεται με ποντίκια, αρουραίους, πουλιά, σαύρες και βατράχια. Είναι ακίνδυνη. Δεν έχει δηλητήριο.
  
  
  
• Δενδρογαλιά (Coluber nummifer και πλέον Hemorrhois nummifer): Aπαντάται κυρίως στα Δωδεκάνησα. Τρέφεται με σαύρες και πουλιά. Φτάνει τα 100cm μήκος. Είναι ακίνδυνο, δεν έχει δηλητήριο.
• (Coluber caspius): Zεί στην ηπειρωτική Ελλάδα και σε ορισμένα νησιά. Μέγιστο μήκος 100cm. Τρέφεται με ποντίκια, αρουραίους, πουλιά, σαύρες και βατράχια. Είναι ακίνδυνη. Δεν έχει δηλητήριο.

  

  Elaphe situla

  
  
• Σπιτόφιδο (Elaphe situla): Ζει σε όλη την Ελλάδα. Απαντάται συχνά μέσα σε κήπους. Το μέγιστο μήκος του είναι 110cm. Τρέφεται με μικρά ποντίκια και σαύρες. Είναι ακίνδυνο. Δεν έχει δηλητήριο.
• Φίδι του Ασκληπιού (Elaphe longissima): Απαντάται στην ηπειρωτική Ελλάδα και τα Ιόνια νησιά. Μέγιστο μήκος 100cm. Διατροφή ίδια με του σπιτόφιδου. Είναι ακίνδυνο. Δεν έχει δηλητήριο.

  

  Elaphe quatuorlineata

  
  
• Λαφιάτης (Elaphe quatuorlineata): Είναι μεγάλο φίδι, ακίνδυνο. Μέγιστο μήκος 200cm. Ζει στην ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα. Τρέφεται με πουλιά, θηλαστικά και σαύρες. Είναι καλός αναρριχητής. Τρώει και αυγά πουλιών από τις φωλιές. Δεν έχει δηλητήριο.

  

  Typhlus vermicularis

  
  
• Τυφλίνος (Typhlus vermicularis): Ζει σχεδόν σε όλη την Ελλάδα, νησιωτική και ηπειρωτική. Μέγιστο μήκος 30cm. Τρέφεται μόνο με έντομα. Είναι ακίνδυνο. Δεν έχει δηλητήριο.

  

  Eryx jaculus

  
  
• Μικρός Βόας (Eryx jaculus): Απαντάται στη νησιωτική και ηπειρωτική χώρα. Μέγιστο μήκος 80cm. Τρέφεται με έντομα και μικρές σαύρες. Δεν έχει δηλητήριο. Είναι ακίνδυνο.

  

  Coronella austriaca

  
  
• Ασινόφιδο (Coronella austriaca): Ζει στην ηπειρωτική χώρα και συνήθως σε μεγάλα υψόμετρα. Μέγιστο μήκος 100cm. Tρέφεται με μικρά θηλαστικά και δεν είναι δηλητηριώδες.

  

  Telescopus fallax

  
  
• Αγιόφιδο (Telescopus fallax): Ζει στις Κυκλάδες αλλά και σε άλλα νησιά του Αιγαίου και στην ηπειρωτική χώρα. Μέγιστο μήκος 70cm.Τρέφεται με σαύρες, θηλαστικά και έντομα. Είναι οπισθόγλυφο. Το δηλητήριό του όμως δεν προκαλεί τίποτα σε έναν μέσο ενήλικα.

  

  Eirenis modestus

  
  
• Θαμνόφιδο (Eirenis modestus): Είναι ανατολικό είδος ερπετού. Απαντάται στα Ανατολικά νησιά του Αιγαίου και στα παράλια της Τουρκίας. Μέγιστο μήκος 50cm. Tρέφεται με σαρανταποδαρούσες, σκορπιούς, αρουραίους και μικρές σαύρες. Είναι ακίνδυνο. Δεν έχει δηλητήριο.

  

  Natrix tessellata

  
  
• Νερόφιδα (Natrix-natrix, Natrix tessellata): Είναι λεπτά φίδια με μέγιστο μήκος τα 100-150cm, συνήθως είναι 50cm. Zουν σε όλα τα γλυκά νερά. Τρέφονται με γυρίνους, βατράχια, έντομα και μικρά ψάρια. Είναι ακίνδυνα. Δεν έχουν δηλητήριο.

Τι κάνουμε αν μας τσιμπήσει φίδι. Το ΕΚΑΒ συνιστά τα εξής:

• Καλέστε το ΕΚΑΒ
• Το άτομο που δέχθηκε το τσίμπημα θα πρέπει να ακινητοποιηθεί για να μην περάσει το δηλητήριο στην κυκλοφορία του αίματος
• Θα πρέπει να αφαιρεθούν κοσμήματα και στενά ρούχα πριν αρχίσει το οίδημα
• Το άκρος που δέχθηκε τσίμπημα θα πρέπει να ακινητοποιηθεί σε θέση χαμηλότερη από το ύψος της καρδιάς
• Να γίνει καθαρισμός της πληγής με νερό και σαπούνι.
• Δεν πρέπει να τοποθετηθεί πάγος στην πληγή ή να τη δέσουμε
• Δεν συνίσταται η χορήγηση καφέ ή αλκοόλ
• Μην προσπαθήστε πιάσετε το φίδι αλλά απομνημονεύσετε το χρώμα και το σχήμα του για να το περιγράψετε στους γιατρούς

Το NHS συστήνει να παραμένει ακίνητο το σημείο του δαγκώματος και να αφαιρούνται κοσμήματα ή στενά ρούχα λόγω πιθανού οιδήματος. Το CDC/NIOSH επίσης αναφέρει ότι η αναγνώριση του φιδιού μπορεί να βοηθήσει, αλλά δεν πρέπει να επιχειρείται σύλληψη του φιδιού, γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος νέου δαγκώματος.

Τι δεν πρέπει να κάνουμε:

• Δεν βάζουμε τουρνικέ ή πολύ σφιχτό δέσιμο.
• Δεν κόβουμε το τραύμα.
• Δεν ρουφάμε το δηλητήριο.
• Δεν βάζουμε πάγο.
• Δεν πίνουμε αλκοόλ.
• Δεν τρέχουμε και δεν κάνουμε έντονες κινήσεις.
• Δεν προσπαθούμε να πιάσουμε το φίδι.
• Δεν περιμένουμε να «δούμε αν θα περάσει» όταν υπάρχει πιθανότητα δηλητηριώδους δήγματος.

Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι οι περισσότερες παραδοσιακές πρακτικές πρώτων βοηθειών για δάγκωμα φιδιού είναι αναποτελεσματικές, επικίνδυνες ή καθυστερούν τη σωστή ιατρική φροντίδα. Το Mayo Clinic αναφέρει επίσης να μην χρησιμοποιείται τουρνικέ ή πάγος.

Ο αντιοφικός ορός δεν είναι γενική «πρώτη βοήθεια» και δεν χορηγείται προληπτικά από μη ειδικούς. Η απόφαση για χορήγηση λαμβάνεται σε νοσοκομείο, ανάλογα με το είδος του φιδιού, τα συμπτώματα, την κλινική εικόνα και τα εργαστηριακά ευρήματα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι τα ποιοτικά αντιοφικά είναι η μόνη ειδική θεραπεία που μπορεί να προλάβει ή να αναστρέψει τις περισσότερες δηλητηριώδεις επιδράσεις από δάγκωμα δηλητηριώδους φιδιού.

Διαβάστε επίσης

• Πρώτες βοήθειες για τσίμπημα μέλισσας, σφήκας (σφίγγας ή σφήγκας). Πώς να αφαιρέσετε το κεντρί; Αντιμετώπιση αλλεργικής αντίδρασης
• Τι είναι η αναφυλαξία. Τι πρέπει να κάνετε σε αναφυλακτικό shock, πώς γίνεται η ένεση και μέτρα πρόληψης (video).
• Τι είναι η αλλεργία; Με ποιόν τρόπο εκδηλώνεται μια αλλεργική αντίδραση και πώς αντιμετωπίζεται;
• Δερματικά προβλήματα που μας προειδοποιούν για τη συνολική μας υγεία
• Αλλεργίες και αλλεργικό εξάνθημα, του καλοκαιριού. Που οφείλονται και πως αντιμετωπίζονται;
• Ενοχλητικά έντομα - Επώδυνα τσιμπήματα
• Λίγα λόγια για τις σκνίπες και τα κουνούπια και πώς αντιμετωπίζεται, το τσίμπημα τους, φαρμακευτικά ή με φυσικό τρόπο

Πρώτη δημοσίευση: Μάιος 2023 Νεότερη ενημέρωση: 13 Αυγούστου 2026 Επιμέλεια: medlabnews.gr / iatrikanea