Τέλος στο ατελείωτο Instagram για παιδιά; Η Meta πληρώνει 942 εκατ. δολάρια και έρχονται όρια χρήσης

 

 του Αλέξανδρου Γιατζίδη, Διευθυντή, Ινστιτούτου Ενημέρωσης και Επικοινωνίας της Υγείας, medlabnews.gr iatrikanea  

Η μεγάλη δικαστική μάχη στις ΗΠΑ δεν αφορά πλέον μόνο το εάν τα social media μπορούν να βλάψουν τους ανηλίκους. Δικαστήριο έχει ήδη διατάξει τη Meta να περιορίσει τον χρόνο χρήσης εφήβων, να κλείνει notifications συγκεκριμένες ώρες και να ενισχύσει την επαλήθευση ηλικίας. Την ίδια ώρα, η Ελλάδα ετοιμάζεται να απαγορεύσει την πρόσβαση στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Η δίκη που βρίσκεται σε εξέλιξη στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά τις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων.

Οι πολιτείες κατηγορούν τη Meta ότι το Facebook και το Instagram δεν έγιναν απλώς δημοφιλή στα παιδιά, αλλά ότι συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τους σχεδιάστηκαν με σκοπό να αυξάνουν συνεχώς το engagement και τον χρόνο παραμονής, εκμεταλλευόμενα ιδιαίτερες ψυχολογικές και αναπτυξιακές ευαισθησίες των νεότερων χρηστών.

Η Meta απορρίπτει τους ισχυρισμούς και υποστηρίζει ότι έχει επενδύσει σημαντικά σε εργαλεία προστασίας των εφήβων και ότι τα επιστημονικά στοιχεία δεν αποδεικνύουν μια απλή αιτιώδη σχέση μεταξύ της χρήσης social media και προβλημάτων ψυχικής υγείας.

Όμως πλέον υπάρχει ένα στοιχείο που αλλάζει σημαντικά τη συζήτηση:

Δικαστήριο έχει ήδη βάλει όριο στη χρήση Facebook και Instagram από εφήβους

Στις 6 Αυγούστου 2026, δικαστήριο του Νέου Μεξικού διέταξε τη Meta να καταβάλει 567 εκατομμύρια δολάρια σε ταμείο για την ψυχική υγεία των εφήβων.

Το ποσό προστίθεται σε προηγούμενη απόφαση ενόρκων για 375 εκατομμύρια δολάρια, ανεβάζοντας τη συνολική οικονομική επιβάρυνση στην υπόθεση στα:

942 εκατομμύρια δολάρια.

Η Meta έχει ανακοινώσει ότι θα ασκήσει έφεση.

Ακόμη σημαντικότερο από το οικονομικό σκέλος είναι ότι ο δικαστής Bryan Biedscheid δεν περιορίστηκε στην επιβολή χρηματικής κύρωσης.

Διέταξε συγκεκριμένες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας Facebook και Instagram για τους νέους χρήστες στο Νέο Μεξικό.

Μεταξύ άλλων προβλέπονται:

• αυστηρότερη επαλήθευση ηλικίας,
• περιορισμός της χρήσης Facebook και Instagram από άτομα κάτω των 18 σε έως 90 ώρες τον μήνα,
• απενεργοποίηση των push notifications κατά τη διάρκεια της νύχτας και των σχολικών ωρών,
• γονική συγκατάθεση ώστε να εμφανίζεται δημόσια ο αριθμός των likes σε αναρτήσεις ανηλίκων,
• αυστηρότεροι περιορισμοί στις επαφές ενηλίκων με ανηλίκους,
• πρόσθετες δικλείδες ασφαλείας για τις αλληλεπιδράσεις ανηλίκων με AI chatbots.

Η απόφαση ισχύει για το Νέο Μεξικό και η Meta την προσβάλλει δικαστικά. Δεν αποτελεί επομένως οριστικό πανεθνικό κανόνα για τις ΗΠΑ.

90 ώρες τον μήνα: ουσιαστικά ένα «ταβάνι» περίπου τριών ωρών την ημέρα

Το όριο των 90 ωρών τον μήνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον από ιατρικής πλευράς.

Σε έναν μήνα 30 ημερών:

90 ώρες ÷ 30 ημέρες = 3 ώρες ημερησίως κατά μέσο όρο.

Το σημείο αυτό είναι αξιοσημείωτο επειδή οι τρεις ώρες ημερησίως εμφανίζονται ήδη στη συζήτηση για τη δημόσια υγεία.

Ο U.S. Surgeon General έχει επισημάνει ότι σε μελέτες οι νέοι που χρησιμοποιούν social media περισσότερο από τρεις ώρες την ημέρα εμφανίζουν περίπου διπλάσιο κίνδυνο αρνητικών εκβάσεων ψυχικής υγείας, όπως συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι τρεις ώρες αποτελούν επιστημονικά αποδεδειγμένο «τοξικό όριο», ούτε ότι η χρήση των social media μετά την τρίτη ώρα προκαλεί αυτομάτως ψυχική διαταραχή.

Πρόκειται για επιδημιολογική συσχέτιση.

Η σύμπτωση όμως ανάμεσα στο συγκεκριμένο δικαστικό όριο και σε ένα από τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα όρια στις σχετικές μελέτες είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.

Το δικαστήριο χρησιμοποίησε μια έννοια που γνωρίζουμε από καπνό και οπιοειδή

Υπάρχει και μια άλλη λεπτομέρεια που έχει ιδιαίτερη νομική σημασία και δύσκολα έχει αναδειχθεί στην Ελλάδα.

Το δικαστήριο του Νέου Μεξικού έκρινε ότι η Meta δημιούργησε “public nuisance” – δημόσια όχληση/δημόσιο κίνδυνο στο πλαίσιο του δικαίου της συγκεκριμένης πολιτείας.

Η έννοια αυτή χρησιμοποιείται παραδοσιακά για καταστάσεις που επηρεάζουν ευρύτερα τη δημόσια υγεία ή ασφάλεια.

Τα τελευταία χρόνια έχει χρησιμοποιηθεί επίσης σε μεγάλες δικαστικές υποθέσεις που αφορούσαν μεταξύ άλλων τον καπνό και τα οπιοειδή.

Ο δικαστής έκρινε ότι οι συνέπειες που αποδίδονται στις πλατφόρμες δεν περιορίζονται στον μεμονωμένο χρήστη αλλά μπορούν να δημιουργούν κόστος και επιπτώσεις για:

οικογένειες, σχολεία, νοσοκομεία και την κοινωνία γενικότερα.

Αυτό ενδέχεται να αποτελέσει σημαντικό προηγούμενο για τις χιλιάδες άλλες δικαστικές υποθέσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Περισσότερες από 40 πολιτείες και 1.300 σχολικές περιφέρειες έχουν κινήσει αντίστοιχες διαδικασίες στις ΗΠΑ.

Η κρίσιμη διάκριση: δεν απαγορεύτηκε το infinite scroll

Το δικαστήριο, ωστόσο, δεν αποδέχθηκε όλα όσα ζήτησε το Νέο Μεξικό.

Απέρριψε την απαίτηση να επιβληθούν αλλαγές στους ίδιους τους αλγορίθμους της Meta και σε χαρακτηριστικά όπως:

• infinite scroll,
• autoplay.

Ο δικαστής έκρινε ότι τέτοιες επεμβάσεις θα μπορούσαν να εγείρουν ζητήματα ελευθερίας της έκφρασης βάσει της Πρώτης Τροπολογίας του αμερικανικού Συντάγματος, ανταγωνιστικότητας και Section 230.

Αυτό ίσως είναι τελικά το μεγαλύτερο νομικό δίλημμα της υπόθεσης:

Πότε μια κρατική παρέμβαση προστατεύει ένα παιδί και πότε αρχίζει να υπαγορεύει σε μια εταιρεία πώς πρέπει να σχεδιάζει το προϊόν της;

Και τώρα έρχεται η μεγάλη ομοσπονδιακή δίκη

Μέσα σε αυτό το κλίμα άρχισε στις 18 Αυγούστου 2026 στο Όκλαντ η μεγάλη ομοσπονδιακή δίκη.

Οι πολιτείες Καλιφόρνια, Κολοράντο, Κεντάκι και Νιου Τζέρσεϊ προωθούν τις βασικές πολιτειακές αξιώσεις, ενώ η ευρύτερη διαδικασία περιλαμβάνει αξιώσεις συνολικά 29 πολιτειών σχετικά και με την προστασία δεδομένων παιδιών.

Στην εναρκτήρια τοποθέτηση, η κατηγορία περιέγραψε τη στρατηγική που αποδίδει στη Meta με τέσσερις λέξεις:

“hook, hold, harvest, hide”

δηλαδή, σε ελεύθερη απόδοση:

προσέλκυσε τον χρήστη → κράτησέ τον → συνέλεξε τα δεδομένα του → απόκρυψε τους κινδύνους.

Η Meta αρνείται ότι αυτή ήταν η στρατηγική της και χαρακτηρίζει τις αξιώσεις αβάσιμες.

Πρώην στέλεχος της Meta: η ασφάλεια των παιδιών ερχόταν μετά το engagement

Ένας από τους σημαντικότερους μάρτυρες της πρώτης εβδομάδας ήταν ο πρώην διευθυντής μηχανικής της Meta Arturo Béjar.

Ο Béjar κατέθεσε ότι η εταιρική κουλτούρα έδινε μεγαλύτερη βαρύτητα στην ανάπτυξη και στο engagement από ό,τι στην ασφάλεια των παιδιών.

Υποστήριξε επίσης ότι υπήρχε μια νοοτροπία «don't ask, don't tell» σχετικά με παιδιά κάτω των 13 ετών που χρησιμοποιούσαν Instagram.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Meta μπορούσε να κάνει περισσότερα για να εντοπίζει τέτοιους λογαριασμούς αλλά δεν το έκανε.

Η Meta αμφισβητεί την παρουσίαση αυτή και υποστηρίζει ότι έχει αναπτύξει σημαντικά συστήματα προστασίας και εντοπισμού ανήλικων χρηστών.

Το «Take a Break» που, σύμφωνα με τον Béjar, ήταν φτιαγμένο για να αποτυγχάνει

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του Béjar στο εργαλείο Take a Break, το οποίο υπενθυμίζει στον χρήστη να σταματήσει προσωρινά τη χρήση του Instagram.

Ο πρώην μηχανικός υποστήριξε ότι το χαρακτηριστικό δεν ήταν ενεργοποιημένο υποχρεωτικά ως προεπιλογή και μπορούσε εύκολα να αγνοηθεί.

Κατά την εκτίμησή του, αυτό περιόριζε δραστικά την αποτελεσματικότητά του.

Πρόκειται για κατάθεση μάρτυρα και όχι για δικαστικά αποδεδειγμένο γεγονός.

Και στην Ελλάδα: social media τέλος για παιδιά κάτω των 15 από το 2027

Το θέμα έχει πλέον άμεση ελληνική διάσταση.

Η ελληνική κυβέρνηση έχει ανακοινώσει πλαίσιο σύμφωνα με το οποίο η πρόσβαση παιδιών κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα απαγορευθεί, με προβλεπόμενη έναρξη εφαρμογής την:

1η Ιανουαρίου 2027.

Σύμφωνα με την επίσημη κυβερνητική παρουσίαση, το βάρος συμμόρφωσης δεν θα πέφτει απλώς στους γονείς.

Θα το φέρουν κυρίως οι ίδιες οι πλατφόρμες.

Η νομοθετική πρωτοβουλία προβλέπει:

• υποχρεωτική αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας,
• επανεπαλήθευση ηλικίας υφιστάμενων λογαριασμών,
• απαγόρευση πρόσβασης σε social media για παιδιά κάτω των 15,
• εποπτεία εφαρμογής από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές σε συνδυασμό με τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς.

Το επίσημο χρονοδιάγραμμα της κυβέρνησης τοποθετεί την ψήφιση της σχετικής νομοθεσίας στο Γ΄ τρίμηνο του 2026 και την εφαρμογή της από το Α΄ τρίμηνο του 2027. Συνεπώς, στις 24 Αυγούστου 2026 πρέπει να περιγράφεται ως ανακοινωμένη νομοθετική πρωτοβουλία με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και όχι ως ήδη εφαρμοζόμενη απαγόρευση.

Μητσοτάκης: Δεν μπορεί το επιχειρηματικό μοντέλο να βασίζεται στην προσοχή των παιδιών

Και εδώ συναντάμε ακριβώς το βασικό ερώτημα που ανοίγει η αμερικανική δίκη.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ανακοινώνοντας το ελληνικό μέτρο τον Απρίλιο, συνέδεσε ευθέως το ζήτημα με την εμπορική εκμετάλλευση της προσοχής των παιδιών και υποστήριξε ότι οι πλατφόρμες δεν θα πρέπει να στηρίζουν το επιχειρηματικό τους μοντέλο σε αυτή.

Η Ελλάδα έχει ταυτόχρονα προτείνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο τη δημιουργία κοινής «ψηφιακής ηλικίας ενηλικίωσης», ενώ σύμφωνα με την κυβέρνηση η πρόταση έχει ήδη συγκεντρώσει πολιτική υποστήριξη από 13 κράτη-μέλη.

Από την αυτορρύθμιση στην απαγόρευση

Η Ελλάδα δεν είναι μόνη.

Η Αυστραλία εφαρμόζει ήδη από τον Δεκέμβριο του 2025 απαγόρευση social media για παιδιά κάτω των 16 ετών.

Παράλληλα, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν ή έχουν ανακοινώσει αντίστοιχους περιορισμούς.

Η συζήτηση επομένως μετατοπίζεται ταχύτατα.

Για χρόνια η βασική φιλοσοφία ήταν:

«Δώστε στους γονείς καλύτερα parental controls».

Το νέο μοντέλο είναι διαφορετικό:

«Η πλατφόρμα πρέπει να αποδείξει ότι ο χρήστης έχει την κατάλληλη ηλικία και να σχεδιάσει διαφορετικά το προϊόν για τον ανήλικο».

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τα social media είναι «κακά»

Η συζήτηση εύκολα εκτρέπεται σε μια υπεραπλουστευμένη αντιπαράθεση:

«Τα social media κάνουν κακό στα παιδιά»
εναντίον
«Δεν έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν ψυχικές νόσους».

Το σημαντικότερο ερώτημα είναι διαφορετικό.

Μία παγκόσμια πλατφόρμα διαθέτει τεράστια πλεονεκτήματα γνώσης έναντι ενός παιδιού.

Γνωρίζει:

• τι κοιτάζει,
• πόσο χρόνο το κοιτάζει,
• τι προσπερνά,
• τι του αρέσει,
• ποιο notification το κάνει να επιστρέψει,
• ποιο βίντεο το κρατά περισσότερο,
• ποιο περιεχόμενο είναι πιθανότερο να οδηγήσει σε ακόμα ένα scroll.

Και στη συνέχεια μπορεί να χρησιμοποιεί αυτή τη γνώση ώστε ο αλγόριθμος να βελτιστοποιείται συνεχώς.

Ένας 13χρονος δεν έχει ούτε την ίδια πληροφόρηση ούτε την ίδια ικανότητα να αντιληφθεί τον μηχανισμό που βρίσκεται πίσω από την οθόνη.

Αυτό ακριβώς δημιουργεί την ασυμμετρία ισχύος που βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της νομοθετικής και δικαστικής συζήτησης.

Το όριο που θα κρίνουν τα δικαστήρια

Το να δημιουργήσει μια εταιρεία ένα ενδιαφέρον προϊόν είναι θεμιτό.

Το να θέλει ο χρήστης να επιστρέφει είναι επίσης θεμιτό.

Το δύσκολο ερώτημα αρχίζει όταν το σύστημα:

1. γνωρίζει ότι ο χρήστης είναι ανήλικος,
2. γνωρίζει ποιες συμπεριφορικές τεχνικές αυξάνουν την παραμονή του,
3. διαθέτει τεράστιο όγκο προσωπικών δεδομένων ώστε να εξατομικεύει αυτές τις τεχνικές,
4. και έχει οικονομικό όφελος κάθε φορά που ο χρήστης παραμένει περισσότερο.

Πότε η πειθώ μετατρέπεται σε χειραγώγηση;

Η απάντηση που θα δώσουν τα αμερικανικά δικαστήρια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι εθνικές κυβερνήσεις μπορεί να αλλάξει θεμελιωδώς το επιχειρηματικό μοντέλο των social media.

Γιατί ίσως το σημαντικότερο προϊόν που εμπορεύονται οι μεγαλύτερες πλατφόρμες του κόσμου δεν είναι η εφαρμογή τους.

Είναι ο χρόνος και η προσοχή των ανθρώπων που τη χρησιμοποιούν.

Και όταν ο άνθρωπος αυτός είναι παιδί, η κοινωνία αρχίζει πλέον να αποφασίζει ότι η προσοχή του δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται όπως οποιοδήποτε άλλο εμπορικό αγαθό.

Τι μπορεί να γίνει στην πράξη – Οι προτάσεις του ΙΕΚΕΤΥ

Η προστασία των παιδιών και των εφήβων στα social media δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στα parental controls ή στην ευθύνη των γονέων. Το Ινστιτούτο Επικοινωνίας και Εκπαίδευσης στην Τεχνολογία και την Υγεία (ΙΕΚΕΤΥ) επισημαίνει την ανάγκη για ένα ευρύτερο πλαίσιο πρόληψης και προστασίας των ανηλίκων.

• Age-appropriate design by default: Οι λογαριασμοί ανηλίκων να έχουν εξαρχής διαφορετικό σχεδιασμό, με περιορισμό χαρακτηριστικών που αποσκοπούν στη συνεχή αύξηση του engagement και του χρόνου παραμονής.
• Ανεξάρτητος έλεγχος αλγορίθμων και addictive design: Να υπάρχει δυνατότητα ανεξάρτητης αξιολόγησης των αλγορίθμων και των χαρακτηριστικών που χρησιμοποιούνται σε λογαριασμούς παιδιών, όπως infinite scroll, autoplay, push notifications και συστήματα υπερ-εξατομικευμένων προτάσεων.
• Αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας με προστασία της ιδιωτικότητας: Η επαλήθευση ηλικίας πρέπει να είναι αποτελεσματική, χωρίς όμως να μετατρέπεται σε νέο μηχανισμό υπερβολικής συλλογής προσωπικών δεδομένων παιδιών και οικογενειών.
• Αξιολόγηση επιπτώσεων στην υγεία πριν από νέα χαρακτηριστικά: Νέα εργαλεία και τεχνικές αύξησης του engagement που απευθύνονται ή μπορούν να χρησιμοποιηθούν από ανηλίκους θα πρέπει να υποβάλλονται σε αξιολόγηση πιθανών επιπτώσεων στην ψυχική υγεία, στον ύπνο και στη συμπεριφορά.
• Εκπαίδευση παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών: Η ψηφιακή παιδεία πρέπει να εξηγεί όχι μόνο πόσο χρόνο περνά ένα παιδί στο κινητό, αλλά και πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοι, οι ειδοποιήσεις, τα likes και συνολικά η λεγόμενη «οικονομία της προσοχής».

Το ΙΕΚΕΤΥ θεωρεί ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην αυτορρύθμιση των ίδιων των πλατφορμών ή στην ευθύνη των γονέων. Απαιτεί συνδυασμό τεχνολογικών προδιαγραφών, ανεξάρτητου ελέγχου, εκπαίδευσης και επιστημονικής αξιολόγησης.

Πρώτη δημοσίευση: 24 Αυγούστου 2026 | Τελευταία ενημέρωση: 24 Αυγούστου 2026