ΗΠΑ: Ποιος είναι ο δολοφόνος που θα εκτελεστεί σε ζωντανή μετάδοση – Γιατί ειδικοί μιλούν για επικίνδυνο «θέαμα»

medlabnews.gr iatrikanea

Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες αποφάσεις γύρω από τη θανατική ποινή στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει προκαλέσει διεθνή συζήτηση. Ο αμερικανικός στρατός προγραμματίζει για τις 3 Δεκεμβρίου 2026 την εκτέλεση του Nidal Malik Hasan, του πρώην ταγματάρχη και στρατιωτικού ψυχιάτρου που καταδικάστηκε για τη μαζική επίθεση στο Fort Hood του Τέξας το 2009.

Εκείνο όμως που μετατρέπει την υπόθεση σε κάτι σχεδόν πρωτοφανές είναι η ανακοίνωση του Πενταγώνου ότι σχεδιάζει η εκτέλεση να μεταδοθεί ζωντανά μέσω διαδικτύου στο κοινό. Η προοπτική αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις νομικών, ειδικών στη θανατική ποινή, οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά και πολιτικών στις ΗΠΑ.

Το ερώτημα που έχει ανοίξει πλέον ξεπερνά την ίδια την ενοχή του Hasan: μπορεί μια κρατική εκτέλεση να μετατρέπεται σε δημόσιο θέαμα διαθέσιμο σε εκατομμύρια ανθρώπους μέσω μιας οθόνης;

Ποιος είναι ο Nidal Hasan

Ο Nidal Malik Hasan ήταν γιατρός, ψυχίατρος και ταγματάρχης του αμερικανικού στρατού. Στις 5 Νοεμβρίου 2009 άνοιξε πυρ στο Soldier Readiness Processing Center της στρατιωτικής βάσης Fort Hood —η οποία σήμερα ονομάζεται Fort Cavazos— στο Τέξας.

Από την επίθεση έχασαν τη ζωή τους 13 άνθρωποι και τραυματίστηκαν άλλοι 32. Ο Hasan συνελήφθη και το 2013 στρατοδικείο τον έκρινε ένοχο για 13 ανθρωποκτονίες εκ προμελέτης και 32 απόπειρες ανθρωποκτονίας εκ προμελέτης.

Κατά τη διάρκεια της δίκης επέλεξε σε μεγάλο βαθμό να εκπροσωπήσει ο ίδιος τον εαυτό του και δεν αμφισβήτησε ότι ήταν ο δράστης. Είχε υποστηρίξει ότι θεωρούσε τον εαυτό του αντίπαλο των αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων σε μουσουλμανικές χώρες.

Το στρατοδικείο τον καταδίκασε σε θάνατο το 2013. Σήμερα βρίσκεται μεταξύ των ελάχιστων κρατουμένων που παραμένουν στην πτέρυγα θανατοποινιτών του αμερικανικού στρατού.

Γιατί πρόκειται να εκτελεστεί τώρα

Η θανατική καταδίκη από στρατοδικείο δεν αρκεί από μόνη της για να πραγματοποιηθεί στρατιωτική εκτέλεση στις ΗΠΑ. Απαιτείται προεδρική έγκριση.

Τον Οκτώβριο του 2026 εγκρίθηκε η εκτέλεση του Hasan, η οποία ορίστηκε για τις 3 Δεκεμβρίου 2026. Εφόσον πραγματοποιηθεί, θα είναι η πρώτη στρατιωτική εκτέλεση στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1961.

Παράλληλα, θα είναι η πρώτη εκτέλεση από εκτελεστικό απόσπασμα του αμερικανικού στρατού από την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ωστόσο, η ημερομηνία δεν πρέπει να θεωρείται απολύτως οριστική. Νομικοί επισημαίνουν ότι παραμένουν διαθέσιμες διαδικασίες ενώπιον ομοσπονδιακών δικαστηρίων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αναβολή.

Η απόφαση που προκάλεσε ακόμη μεγαλύτερη συζήτηση

Το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να μεταδώσει την εκτέλεση ζωντανά μέσω διαδικτύου.

Σύμφωνα με το Reuters, εάν πραγματοποιηθεί με αυτόν τον τρόπο, θα πρόκειται πιθανότατα για την πρώτη γνωστή περίπτωση νόμιμης κρατικής εκτέλεσης που μεταδίδεται ζωντανά σε απεριόριστο δημόσιο κοινό.

Οι εκτελέσεις στις ΗΠΑ εδώ και σχεδόν έναν αιώνα πραγματοποιούνται πίσω από κλειστές πόρτες, παρουσία περιορισμένου αριθμού επίσημων μαρτύρων, δημοσιογράφων και, ανάλογα με τη νομοθεσία, συγγενών θυμάτων ή του καταδικασμένου.

Η Αμερική είχε κάποτε δημόσιες εκτελέσεις

Η ιδέα της δημόσιας εκτέλεσης δεν είναι άγνωστη στην αμερικανική ιστορία.

Τον 18ο και τον 19ο αιώνα χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώνονταν για να παρακολουθήσουν απαγχονισμούς. Ιστορικές έρευνες δείχνουν ότι ορισμένες εκτελέσεις εξελίσσονταν σε μαζικές κοινωνικές συγκεντρώσεις, με πλήθη θεατών.

Ακριβώς όμως αυτή η μετατροπή της τιμωρίας σε θέαμα αποτέλεσε έναν από τους λόγους για τους οποίους οι αμερικανικές πολιτείες άρχισαν σταδιακά να απομακρύνουν τις εκτελέσεις από τις πλατείες και να τις μεταφέρουν μέσα στις φυλακές.

Η Πενσιλβάνια ήταν ήδη από το 1834 μία από τις πρώτες πολιτείες που μετέφερε τις εκτελέσεις πίσω από τους τοίχους των σωφρονιστικών ιδρυμάτων.

Η τελευταία ευρέως αναγνωρισμένη δημόσια εκτέλεση στις Ηνωμένες Πολιτείες έγινε στο Κεντάκι το 1936 και προσέλκυσε χιλιάδες θεατές.

Γιατί ειδικοί φοβούνται τη μετατροπή της εκτέλεσης σε «θέαμα»

Οι αντιρρήσεις δεν περιορίζονται στο γενικότερο ερώτημα εάν πρέπει να υπάρχει θανατική ποινή.

Νομικοί και μελετητές της θανατικής ποινής διαχωρίζουν δύο διαφορετικά ζητήματα: άλλο η δυνατότητα δημοσιογράφων και ανεξάρτητων μαρτύρων να ελέγχουν τον τρόπο με τον οποίο το κράτος πραγματοποιεί μία εκτέλεση και άλλο η μετάδοσή της ως ζωντανό γεγονός σε απεριόριστο κοινό.

Ο καθηγητής ιστορίας Mark Smith, αναφερόμενος στην ιστορική χρήση του εκτελεστικού αποσπάσματος, έχει περιγράψει πώς η δημόσια παρουσία στις παλαιότερες στρατιωτικές εκτελέσεις μπορούσε να μετατρέπει την τιμωρία σε μια επίδειξη κρατικής ισχύος και φόβου.

Η ιστορική εμπειρία των ΗΠΑ δείχνει επίσης ότι οι δημόσιες εκτελέσεις σταδιακά εγκαταλείφθηκαν ακριβώς επειδή συχνά αποκτούσαν χαρακτηριστικά λαϊκού θεάματος.

«Άλλο διαφάνεια και άλλο θέαμα»

Υπάρχει πάντως και ένα σημαντικό αντεπιχείρημα. Μελετητές της θανατικής ποινής εδώ και χρόνια υποστηρίζουν ότι το κράτος δεν πρέπει να πραγματοποιεί εκτελέσεις μέσα σε απόλυτη μυστικότητα.

Η παρουσία ανεξάρτητων μαρτύρων και δημοσιογράφων θεωρείται σημαντική, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί εάν ακολουθούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες και να ενημερώνεται η κοινωνία για το τι πραγματικά συμβαίνει.

Αυτό όμως απέχει σημαντικά από μία παγκόσμια livestream μετάδοση. Στην πρώτη περίπτωση ο στόχος είναι ο θεσμικός έλεγχος. Στη δεύτερη, υποστηρίζουν οι επικριτές, υπάρχει ο κίνδυνος η κρατική τιμωρία να μετατραπεί σε προϊόν μαζικής κατανάλωσης.

Τι λέει η Amnesty International

Η Amnesty International αντέδρασε έντονα στην ανακοίνωση.

Ο Justin Mazzola, αναπληρωτής διευθυντής έρευνας της Amnesty International USA, τόνισε ότι διεθνείς οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων θεωρούν εδώ και χρόνια τις δημόσιες εκτελέσεις ασύμβατες με την απαγόρευση της σκληρής, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης.

Η οργάνωση απορρίπτει επίσης το επιχείρημα ότι η δημόσια προβολή μιας εκτέλεσης θα λειτουργούσε ως ισχυρότερη αποτροπή εγκληματικών πράξεων.

Αποτρέπει πραγματικά η θανατική ποινή τα εγκλήματα;

Το συγκεκριμένο επιχείρημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή η δημόσια μετάδοση παρουσιάζεται από υποστηρικτές της ως τρόπος να δει η κοινωνία τις συνέπειες εξαιρετικά σοβαρών εγκλημάτων.

Ωστόσο, δεκαετίες εγκληματολογικής έρευνας δεν έχουν καταφέρει να αποδείξουν με αξιόπιστο τρόπο ότι η θανατική ποινή μειώνει τις ανθρωποκτονίες περισσότερο από άλλες πολύ βαριές ποινές.

Σε έρευνα κορυφαίων Αμερικανών εγκληματολόγων που παραθέτει το Death Penalty Information Center, το 88% δήλωσε ότι δεν θεωρεί πως η θανατική ποινή λειτουργεί ως αποτρεπτικός παράγοντας για τις ανθρωποκτονίες.

Ακόμη και στις ΗΠΑ υπάρχουν αντιδράσεις

Η πρόταση για livestream δεν προκάλεσε αντιδράσεις μόνο από οργανώσεις που ζητούν την κατάργηση της θανατικής ποινής.

Αμερικανοί πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες έχουν εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις ειδικά για τη δημόσια μετάδοση. Ο αντιπρόεδρος JD Vance δήλωσε ότι δεν θα παρακολουθούσε μία τέτοια μετάδοση, ενώ σύμφωνα με το Reuters ο πρόεδρος Donald Trump δήλωσε στις 9 Οκτωβρίου ότι δεν είχε ακόμη αποφασίσει εάν θα επιτρέψει τελικά το livestream.

Αυτό είναι σημαντικό: η εκτέλεση έχει προγραμματιστεί, αλλά κατά την τελευταία διαθέσιμη ενημέρωση η δημόσια ζωντανή μετάδοση δεν πρέπει ακόμη να θεωρείται απολύτως δεδομένη.

Ένα πείραμα χωρίς προηγούμενο

Το Reuters σημειώνει ότι δημόσιες εκτελέσεις εξακολουθούν να πραγματοποιούνται σήμερα μόνο σε έναν πολύ μικρό αριθμό χωρών και ότι η διεθνής τάση κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Ακόμη και χώρες που εφαρμόζουν τη θανατική ποινή συνήθως περιορίζουν τη φωτογράφηση και τη μαγνητοσκόπησή της.

Η μετάδοση μέσω διαδικτύου δημιουργεί επιπλέον ένα πρόβλημα που δεν υπήρχε στις δημόσιες εκτελέσεις του 19ου αιώνα: ένα βίντεο μπορεί να αντιγραφεί, να επαναδημοσιευθεί και να παραμείνει διαθέσιμο για χρόνια, ακόμη και σε ανηλίκους.

Έτσι, η υπόθεση Hasan έχει πλέον μετατραπεί σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία ακόμη συζήτηση για τη θανατική ποινή. Θέτει ένα ερώτημα που οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν θεωρήσει σε μεγάλο βαθμό λυμένο εδώ και σχεδόν έναν αιώνα: μέχρι πού μπορεί να φτάσει η δημόσια έκθεση της κρατικής τιμωρίας χωρίς η δικαιοσύνη να μετατραπεί σε θέαμα;