του Γιώργου Μονεμβασίτη *, M.D, medlabnews.gr iatrikanea
Η 26η Σεπτεμβρίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Αντισύλληψης και φέτος συμπίπτει με σημαντικές επιστημονικές εξελίξεις. Μόλις τρεις ημέρες πριν, στις 23 Σεπτεμβρίου 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) δημοσίευσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες, διευρύνοντας τις επιλογές αντισύλληψης και αλλάζοντας ορισμένα δεδομένα που ίσχυαν για χρόνια.
Την ίδια περίοδο ο ΠΟΥ παρουσίασε για πρώτη φορά συγκεκριμένες προδιαγραφές για την επόμενη γενιά ανδρικών αντισυλληπτικών, καθώς αρκετές ορμονικές και μη ορμονικές μέθοδοι βρίσκονται πλέον σε κλινική ανάπτυξη.
Η αντισύλληψη, όμως, δεν είναι απλώς θέμα επιλογής ανάμεσα στο «χάπι» και το προφυλακτικό. Υπάρχουν σήμερα μέθοδοι με πολύ διαφορετική διάρκεια, αποτελεσματικότητα και ιατρικές ενδείξεις.
Τι αλλάζει το 2026 σύμφωνα με τον ΠΟΥ
Στη νέα κατευθυντήρια οδηγία του, με τίτλο Expanding contraceptive options, ο ΠΟΥ αξιολόγησε νέες μεθόδους αλλά και διαφορετικούς τρόπους χρήσης ήδη γνωστών αντισυλληπτικών.
Ανάμεσα στα σημαντικότερα σημεία:
- Το αντισυλληπτικό εμφύτευμα etonogestrel μπορεί να χρησιμοποιείται έως και 5 χρόνια, σύμφωνα με τη νέα σύσταση του ΠΟΥ.
- Τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά χάπια μπορούν να χρησιμοποιούνται και με παρατεταμένα ή συνεχή σχήματα, αντί αποκλειστικά με τον παραδοσιακό μηνιαίο κύκλο.
- Ο ΠΟΥ προσθέτει τη mifepristone ως επιπλέον δυνατότητα επείγουσας αντισύλληψης, όπου είναι διαθέσιμη και εγκεκριμένη.
- Για την ormeloxifene, ο Οργανισμός θεωρεί ότι χρειάζονται περισσότερα δεδομένα ασφάλειας πριν ενταχθεί ευρύτερα στα προγράμματα οικογενειακού προγραμματισμού.
- Ο ΠΟΥ δεν συνιστά προς το παρόν την ένταξη αντισυλληπτικών χαπιών που περιέχουν quinestrol, λόγω περιορισμένων δεδομένων και αναφορών σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών.
Σημαντικό: μια νέα σύσταση του ΠΟΥ δεν σημαίνει ότι αλλάζει αυτομάτως η εγκεκριμένη διάρκεια ή ένδειξη κάθε συγκεκριμένου προϊόντος σε κάθε χώρα. Ισχύουν παράλληλα οι εγκρίσεις και οι οδηγίες των αρμόδιων εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών.
Ποια αντισυλληπτική μέθοδος είναι πιο αποτελεσματική;
Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι να συγκρίνουμε τις μεθόδους μόνο με βάση το πόσο καλά λειτουργούν όταν χρησιμοποιούνται «τέλεια». Στην πραγματική ζωή έχει μεγαλύτερη σημασία η λεγόμενη τυπική χρήση, δηλαδή τι συμβαίνει όταν υπάρχουν ξεχασμένα χάπια, καθυστερήσεις ή άλλα ανθρώπινα λάθη.
| Μέθοδος | Κυήσεις ανά 100 χρήστριες/έτος με τυπική χρήση | Βασικό χαρακτηριστικό |
|---|---|---|
| Αντισυλληπτικό εμφύτευμα | περίπου 0,1 | Μακράς διάρκειας, δεν εξαρτάται από καθημερινή χρήση |
| Ενδομήτριο σπείραμα χαλκού | περίπου 0,8 | Χωρίς ορμόνες, μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια |
| Ορμονικό ενδομήτριο σύστημα | κάτω από 1 | Μακράς διάρκειας |
| Ενέσιμη αντισύλληψη | περίπου 4 | Απαιτεί επαναλαμβανόμενη χορήγηση |
| Χάπι | περίπου 4–7 | Η αποτελεσματικότητα επηρεάζεται από τη σωστή καθημερινή χρήση |
| Patch ή κολπικός δακτύλιος | περίπου 7 | Ορμονικές μέθοδοι χωρίς καθημερινό χάπι |
| Ανδρικό προφυλακτικό | περίπου 13 | Προσφέρει και προστασία από σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις |
Οι αριθμοί αυτοί δεν σημαίνουν ότι μία μέθοδος είναι κατάλληλη για όλους. Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, το ιατρικό ιστορικό, τις προτιμήσεις, την επιθυμητή διάρκεια και άλλους παράγοντες.
Τα σπιράλ και τα εμφυτεύματα έχουν αλλάξει την εικόνα
Τα λεγόμενα μακράς δράσης αναστρέψιμα αντισυλληπτικά – κυρίως τα ενδομήτρια συστήματα και τα εμφυτεύματα – βρίσκονται μεταξύ των αποτελεσματικότερων αναστρέψιμων μεθόδων.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, τόσο τα ενδομήτρια συστήματα χαλκού όσο και τα ορμονικά έχουν λιγότερη από μία κύηση ανά 100 χρήστριες κατά τον πρώτο χρόνο.
Τα σπιράλ χαλκού μπορούν, ανάλογα με το προϊόν, να παραμείνουν αποτελεσματικά για περίπου 10–12 χρόνια, ενώ τα ορμονικά ενδομήτρια συστήματα για περίπου 3–8 χρόνια.
Η γονιμότητα επανέρχεται μετά την αφαίρεσή τους.
Το εμφύτευμα έως 5 χρόνια: μία από τις σημαντικότερες αλλαγές
Η νέα κατευθυντήρια οδηγία του ΠΟΥ υποστηρίζει πλέον τη χρήση του υποδόριου εμφυτεύματος etonogestrel για έως και πέντε χρόνια.
Η εξέλιξη έχει πρακτική σημασία, επειδή μειώνει τις αντικαταστάσεις, τις ιατρικές πράξεις και τις επισκέψεις, ενώ αυξάνει το χρονικό διάστημα προστασίας χωρίς να απαιτείται καθημερινή ενέργεια από τη χρήστρια.
Νεότερα κλινικά δεδομένα έχουν καταγράψει πολύ υψηλή αποτελεσματικότητα και κατά το τέταρτο και πέμπτο έτος χρήσης.
Το χάπι δεν χρειάζεται πάντα να ακολουθεί το παραδοσιακό σχήμα
Μία ακόμη ενδιαφέρουσα αλλαγή αφορά τα συνδυασμένα από του στόματος αντισυλληπτικά.
Ο ΠΟΥ αναγνωρίζει πλέον ως εναλλακτικές επιλογές την παρατεταμένη χρήση για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα και τη συνεχή χρήση συγκεκριμένων συνδυασμένων αντισυλληπτικών, αντί της υποχρεωτικής διακοπής κάθε μήνα.
Η επιλογή του κατάλληλου σχήματος πρέπει πάντως να γίνεται με βάση το συγκεκριμένο σκεύασμα και το ιατρικό ιστορικό.
Το χάπι δεν προκαλεί στειρότητα
Ένας από τους πιο επίμονους μύθους γύρω από την αντισύλληψη είναι ότι η μακροχρόνια λήψη αντισυλληπτικού χαπιού μπορεί να προκαλέσει μόνιμη υπογονιμότητα.
Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι η γονιμότητα επανέρχεται γρήγορα μετά τη διακοπή τόσο των συνδυασμένων χαπιών όσο και των χαπιών μόνο με προγεσταγόνο.
Ποιο είναι το μεγάλο μειονέκτημα του χαπιού στην πραγματική ζωή;
Η συνέπεια.
Με σωστή χρήση, τα αντισυλληπτικά χάπια έχουν πολύ υψηλή αποτελεσματικότητα. Όμως στην καθημερινότητα μπορεί να υπάρξουν παραλείψεις ή καθυστερήσεις.
Γι' αυτό ο ΠΟΥ εκτιμά ότι με την τυπική χρήση μπορεί να καταγραφούν περίπου 4 έως 7 κυήσεις ανά 100 χρήστριες μέσα σε έναν χρόνο.
Αυτό εξηγεί γιατί οι μακράς δράσης μέθοδοι εμφανίζουν στην πραγματική ζωή καλύτερη αποτελεσματικότητα: δεν απαιτούν καθημερινή συνέπεια.
Ποια μέθοδος προστατεύει και από σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις;
Εδώ η απάντηση παραμένει ξεκάθαρη.
Τα προφυλακτικά είναι η αντισυλληπτική μέθοδος που προσφέρει ταυτόχρονα σημαντική προστασία από τη μετάδοση σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων, συμπεριλαμβανομένου του HIV.
Τα αντισυλληπτικά χάπια, τα εμφυτεύματα και τα ενδομήτρια συστήματα δεν παρέχουν αυτή την προστασία.
Επείγουσα αντισύλληψη: δεν υπάρχει μόνο το γνωστό «χάπι της επόμενης ημέρας»
Η επείγουσα αντισύλληψη χρησιμοποιείται όταν απαιτείται πρόληψη κύησης μετά από αποτυχία ή απουσία αντισυλληπτικής προστασίας.
Στις διαθέσιμες επιστημονικά τεκμηριωμένες επιλογές περιλαμβάνονται φαρμακευτικές μέθοδοι αλλά και το ενδομήτριο σπείραμα χαλκού.
Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι το σπιράλ χαλκού, όταν χρησιμοποιείται ως επείγουσα αντισύλληψη στο κατάλληλο χρονικό διάστημα, έχει αποτελεσματικότητα άνω του 99%.
Με τη νέα οδηγία του 2026 ο ΠΟΥ προσθέτει και τη mifepristone ως επιπλέον επιλογή επείγουσας αντισύλληψης όπου το επιτρέπουν οι εγκρίσεις και η εθνική πρακτική.
Αντισυλληπτικά και φάρμακα για απώλεια βάρους: ένα νέο θέμα
Η τεράστια εξάπλωση των φαρμάκων τύπου GLP-1 για διαβήτη και παχυσαρκία έχει δημιουργήσει ένα νέο ερώτημα: μπορούν να επηρεάσουν την απορρόφηση των αντισυλληπτικών χαπιών;
Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλα τα φάρμακα της κατηγορίας.
Βρετανικές κατευθυντήριες οδηγίες έχουν επισημάνει ιδιαίτερα την tirzepatide, επειδή η επιβράδυνση της γαστρικής κένωσης μπορεί να επηρεάσει τη φαρμακοκινητική από του στόματος φαρμάκων.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος αναφέρει ότι οι μεταβολές που έχουν παρατηρηθεί στην έκθεση στα από του στόματος αντισυλληπτικά δεν θεωρούνται κλινικά σημαντικές και δεν απαιτείται προσαρμογή της δόσης.
Η διαφοροποίηση αυτή δείχνει γιατί όποιος χρησιμοποιεί συγκεκριμένα φάρμακα δεν θα πρέπει να θεωρεί ότι όλες οι μέθοδοι αντισύλληψης συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά να ελέγχει τις οδηγίες του συγκεκριμένου φαρμάκου με γιατρό ή φαρμακοποιό.
Πότε χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στα αντισυλληπτικά με οιστρογόνο;
Τα συνδυασμένα ορμονικά αντισυλληπτικά δεν είναι κατάλληλα για όλους.
Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες λαμβάνουν υπόψη, μεταξύ άλλων:
- ιστορικό θρόμβωσης ή πνευμονικής εμβολής,
- ορισμένες θρομβοφιλίες,
- ημικρανία με αύρα,
- σοβαρή υπέρταση,
- ορισμένα καρδιαγγειακά νοσήματα,
- κάπνισμα, ιδιαίτερα σε ηλικίες άνω των 35 ετών,
- ορισμένες αλληλεπιδράσεις με φάρμακα.
Γι' αυτό δεν υπάρχει μία αντισυλληπτική μέθοδος που να είναι η καλύτερη για όλους.
Έρχεται επιτέλους η ανδρική αντισύλληψη;
Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που έρχεται τα επόμενα χρόνια.
Σήμερα οι βασικές αντισυλληπτικές επιλογές που ελέγχονται από τον άνδρα παραμένουν περιορισμένες, κυρίως στο προφυλακτικό και τη βαζεκτομή.
Στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, όμως, ο ΠΟΥ δημοσίευσε για πρώτη φορά Target Product Profiles για νέες ανδρικές αντισυλληπτικές μεθόδους – ένα είδος επιστημονικού «οδικού χάρτη» που καθορίζει πόσο αποτελεσματικές, ασφαλείς, αναστρέψιμες και αποδεκτές θα πρέπει να είναι οι μελλοντικές θεραπείες.
Η έρευνα κινείται σε τρεις βασικές κατευθύνσεις:
- καταστολή της παραγωγής σπερματοζωαρίων,
- παρεμπόδιση της λειτουργίας τους,
- αναστρέψιμη παρεμπόδιση της μεταφοράς τους.
Υπάρχουν ήδη ορμονικές και μη ορμονικές υποψήφιες μέθοδοι σε κλινικές δοκιμές.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται και το YCT-529, ένα υπό ανάπτυξη μη ορμονικό από του στόματος φάρμακο. Τα πρώτα δεδομένα φάσης 1 σε ανθρώπους έδειξαν ότι η ουσία ήταν ανεκτή στις δόσεις που μελετήθηκαν, όμως η αποτελεσματικότητά της ως αντισυλληπτικού δεν έχει ακόμη αποδειχθεί σε μεγάλες κλινικές μελέτες.
Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι νέες αναστρέψιμες ανδρικές μέθοδοι θα μπορούσαν να φτάσουν στην αγορά μέσα στα επόμενα 5 έως 10 χρόνια, εφόσον επιβεβαιωθούν η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά τους.
Θα τις χρησιμοποιούσαν όμως οι άνδρες;
Τα νέα στοιχεία αμφισβητούν την παλαιότερη αντίληψη ότι δεν θα υπήρχε ενδιαφέρον.
Σε διεθνή έρευνα που επικαλείται ο ΠΟΥ, πάνω από το 75% των ζευγαριών δήλωσαν ότι θα ήταν πρόθυμα να χρησιμοποιήσουν μία νέα ανδρική αντισυλληπτική μέθοδο, ενώ πάνω από το 85% των γυναικών δήλωσαν ότι θα εμπιστεύονταν τον σύντροφό τους να αναλάβει την ευθύνη της αντισύλληψης.
164 εκατομμύρια γυναίκες εξακολουθούν να έχουν ακάλυπτη ανάγκη αντισύλληψης
Παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις, το βασικό πρόβλημα παραμένει η πρόσβαση.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, περίπου 164 εκατομμύρια γυναίκες που επιθυμούν να καθυστερήσουν ή να αποφύγουν μια εγκυμοσύνη εξακολουθούν να μην χρησιμοποιούν αντισύλληψη.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, από περίπου 1,9 δισεκατομμύρια γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, 1,1 δισεκατομμύρια είχαν ανάγκη υπηρεσιών οικογενειακού προγραμματισμού και περίπου 874 εκατομμύρια χρησιμοποιούσαν σύγχρονες αντισυλληπτικές μεθόδους.
7 πράγματα που αξίζει να θυμόμαστε για την αντισύλληψη το 2026
- Δεν υπάρχει μία ιδανική μέθοδος για όλους.
- Τα ενδομήτρια συστήματα και τα εμφυτεύματα είναι από τις αποτελεσματικότερες αναστρέψιμες επιλογές.
- Η πραγματική αποτελεσματικότητα εξαρτάται και από το πόσο εύκολο είναι να χρησιμοποιείται σωστά μια μέθοδος.
- Τα σύγχρονα αντισυλληπτικά δεν προκαλούν μόνιμη υπογονιμότητα.
- Μόνο οι μέθοδοι φραγμού όπως τα προφυλακτικά προσφέρουν παράλληλα σημαντική προστασία από σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.
- Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ επεκτείνουν τις διαθέσιμες επιλογές και τη διάρκεια ορισμένων μεθόδων.
- Η επόμενη μεγάλη αλλαγή μπορεί να είναι η ανάπτυξη ασφαλών και αναστρέψιμων ανδρικών αντισυλληπτικών.
Η καταλληλότητα κάθε μεθόδου εξαρτάται από το ατομικό ιατρικό ιστορικό και τα φάρμακα που λαμβάνει κάθε άτομο.
Πηγές
- World Health Organization – WHO Guidelines on Expanding Contraceptive Options, 23 Σεπτεμβρίου 2026
- World Health Organization – Target Product Profiles for Development of Novel Male Contraceptive Methods, 22 Σεπτεμβρίου 2026
- World Health Organization – Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 6η έκδοση, 2025
- World Health Organization – Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use, 4η έκδοση, 2025
- World Health Organization – Family Planning/Contraception Methods
- World Health Organization – Intrauterine Devices, 2026
- CDC – U.S. Medical Eligibility Criteria and Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use
- American College of Obstetricians and Gynecologists – Long-Acting Reversible Contraception
Εξειδικευτής στην Ουρογυναικολογία και Χειρουργική Χαλάρωσης Πυέλου.
Διαβάστε επίσης
Είμαστε Ειδησεογραφικό Μέσο για Ειδήσεις και Ιατρικά Νέα, Διαπιστευμένο στο Υπουργείο Υγείας, ένα από τα μεγαλύτερα portal υγείας της χώρας. Γράφουν και Υπογράφουν Ιατροί, υγειονομικοί, συντάκτες υγείας μέλη σε Ενώσεις Συντακτών. Η εγκυρότητα ελέγχεται από το ΙΕΚΕΤΥ - Ινστιτούτο Ενημέρωσης και Επικοινωνίας της Υγείας
Δεν υπάρχουν σχόλια
Δημοσίευση σχολίου