ΠΣΦ: Σχολική τσάντα, θρανίο και οθόνες. Πώς προστατεύεται η μυοσκελετική υγεία των μαθητών;

medlabnews.gr iatrikanea

Με την έναρξη της σχολικής χρονιάς, η καθημερινότητα των παιδιών επιστρέφει στους γνώριμους ρυθμούς του σχολείου, με πολλές ώρες σε θρανία, μεταφορά σχολικής τσάντας και αυξημένη χρήση οθονών για μελέτη και ψυχαγωγία. Οι συνήθειες αυτές δεν χρειάζεται να αποτελούν πηγή ανησυχίας, μπορούν όμως να γίνουν αφορμή για μικρές αλλαγές που συμβάλλουν στην καλύτερη φροντίδα του μυοσκελετικού συστήματος.

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών (ΠΣΦ) υπενθυμίζει ότι η πρόληψη δεν συνδέεται με την αναζήτηση μιας «τέλειας» στάσης σώματος, αλλά κυρίως με την αποφυγή της παρατεταμένης ακινησίας, τη σωστή διαχείριση του φορτίου της σχολικής τσάντας, την κατάλληλη εργονομία και την καθημερινή κίνηση.

Όπως επισημαίνει ο Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, κ. Πέτρος Λυμπερίδης «Η νέα σχολική χρονιά είναι μια ευκαιρία να υιοθετήσουμε απλές καθημερινές συνήθειες που συμβάλλουν στην υγεία των παιδιών. Ελαφρύτερες τσάντες, σωστή εργονομία, συχνές αλλαγές θέσης και, πάνω απ’ όλα, καθημερινή κίνηση είναι τα βασικά στοιχεία της πρόληψης. Δεν υπάρχει μία “τέλεια” στάση που πρέπει να διατηρείται για ώρες. Το σημαντικό είναι το παιδί να μην μένει ακίνητο στην ίδια θέση, αλλά να αλλάζει στάση, να σηκώνεται και να κινείται τακτικά. Με απλά λόγια, η καλύτερη στάση είναι αυτή που αλλάζει συχνά, είναι η επόμενη στάση! Κατανοώντας τον προβληματισμό και την ενδεχόμενη ανησυχία των γονέων και των εκπαιδευτικών, λέμε ότι δεν χρειάζεται φόβος, αλλά χρειάζεται ενημέρωση και σωστές συνήθειες. Ευχόμαστε σε όλους τους μαθητές, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς μια καλή και δημιουργική σχολική χρονιά, με Υγεία και Πρόοδο!»

Πέντε βασικά μηνύματα για την καθημερινότητα των μαθητών

Όσο πιο ελαφριά είναι η σχολική τσάντα, τόσο καλύτερα. Όταν το φορτίο είναι μεγάλο και η διαδρομή το επιτρέπει, η τσάντα με ρόδες αποτελεί προτιμητέα επιλογή. Το σακίδιο πλάτης θα πρέπει να φοριέται και στους δύο ώμους και να εφαρμόζει κοντά στην πλάτη.

Παράλληλα, δεν υπάρχει μία «τέλεια» στάση στο θρανίο. Η θέση πρέπει να είναι άνετη και να αλλάζει συχνά, ενώ το διάλειμμα και η καθημερινή σωματική δραστηριότητα αποτελούν ουσιαστικό μέρος της πρόληψης.

Η σχολική τσάντα: όσο λιγότερο βάρος, τόσο καλύτερα

Η σχολική τσάντα αποτελεί ένα καθημερινό φορτίο που μπορεί να περιοριστεί σχετικά εύκολα. Πριν φύγει το παιδί για το σχολείο, καλό είναι να μεταφέρει μόνο όσα χρειάζεται για τη συγκεκριμένη ημέρα. Βιβλία, τετράδια, φάκελοι, παγούρια και ηλεκτρονικές συσκευές μπορούν να αυξήσουν σημαντικά το συνολικό βάρος.

Δεν υπάρχει ένα απόλυτο όριο που να εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά. Ως πρακτικός κανόνας, ωστόσο, είναι σκόπιμο να επιδιώκεται το μικρότερο δυνατό φορτίο. Η American Physical Therapy Association προτείνει ως στόχο περίπου έως το 10% του σωματικού βάρους, ενώ η American Academy of Pediatrics αναφέρει ότι το σακίδιο δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 15% του βάρους του παιδιού.

Οι γονείς είναι επίσης χρήσιμο να παρατηρούν πώς ανταποκρίνεται το ίδιο το παιδί. Αν δυσκολεύεται να σηκώσει την τσάντα, γέρνει έντονα προς τα εμπρός ή αναφέρει πόνο και δυσφορία, το βάρος θα πρέπει να μειωθεί.

Τσάντα με ρόδες ή σακίδιο;

Όταν το παιδί χρειάζεται να μεταφέρει σχετικά μεγάλο βάρος, η τσάντα με ρόδες μπορεί να αποτελέσει πολύ καλή και συχνά προτιμητέα επιλογή, καθώς μειώνει τη συνεχή φόρτιση της πλάτης και των ώμων. Είναι ιδιαίτερα πρακτική όταν η διαδρομή προς και από το σχολείο είναι σχετικά επίπεδη και το σχολικό περιβάλλον επιτρέπει τη χρήση της.

Οι συνθήκες μετακίνησης του παιδιού, ωστόσο, είναι σημαντικές. Σε ένα σχολείο με πολλές σκάλες, για παράδειγμα, η τσάντα με ρόδες μπορεί να χρειάζεται να σηκώνεται συχνά, περιορίζοντας το πλεονέκτημά της. Η λαβή θα πρέπει να είναι ρυθμισμένη στο ύψος του παιδιού και η μεταφορά να γίνεται χωρίς παρατεταμένη στροφή του κορμού.

Στην περίπτωση του κλασικού σακιδίου πλάτης, είναι σημαντικό να διαθέτει δύο φαρδείς και ρυθμιζόμενους ιμάντες, να φοριέται και στους δύο ώμους, να εφαρμόζει κοντά στο σώμα και να μην κρέμεται χαμηλά. Τα βαρύτερα αντικείμενα είναι προτιμότερο να τοποθετούνται όσο γίνεται πιο κοντά στην πλάτη, ενώ οι διαφορετικές θήκες μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη κατανομή του φορτίου.

Η μόνιμη μεταφορά του σακιδίου στον έναν ώμο δεν αποτελεί καλή συνήθεια.

Ο καθημερινός έλεγχος της τσάντας

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών προτείνει στους γονείς και στα παιδιά να αφιερώνουν λίγα λεπτά στον έλεγχο της σχολικής τσάντας. Έτσι μπορούν να απομακρύνονται βιβλία, τετράδια και αντικείμενα που δεν είναι απαραίτητα για το ημερήσιο πρόγραμμα.

Στη μείωση του καθημερινού φορτίου μπορεί να συμβάλει και το σχολικό περιβάλλον. Όπου είναι εφικτό, η δυνατότητα φύλαξης βιβλίων και σχολικού υλικού, η ορθολογική οργάνωση των μαθημάτων και ο περιορισμός της άσκοπης καθημερινής μεταφοράς φορτίου μπορούν να περιορίσουν την επιβάρυνση των μαθητών.

Στο θρανίο δεν υπάρχει «τέλεια στάση»

Η σωστή θέση στο θρανίο δεν είναι μια άκαμπτη ή «στρατιωτική» στάση που πρέπει να διατηρείται για ώρες. Το ζητούμενο είναι μια άνετη και υποστηριζόμενη θέση, με την πλάτη να στηρίζεται, τους ώμους χαλαρούς, τους αγκώνες σε άνετη θέση και τα πέλματα να πατούν σταθερά στο δάπεδο ή, όταν χρειάζεται, σε υποπόδιο.

Παράλληλα, το κάθισμα και το θρανίο θα πρέπει, όσο είναι δυνατόν, να ανταποκρίνονται στο ύψος και στις ανάγκες του παιδιού.

Το σημαντικότερο είναι να μην καλλιεργείται η αντίληψη ότι υπάρχει μία και μοναδική στάση που πρέπει να διατηρείται συνεχώς. Τα παιδιά χρειάζεται να μπορούν να αλλάζουν θέση, να μετακινούνται στην καρέκλα, να σηκώνονται και να περπατούν στα διαλείμματα. Αυτό που χρειάζεται περισσότερο να αποφεύγεται είναι η παρατεταμένη ακινησία.

Ίδια λογική και στη μελέτη στο σπίτι

Η καρέκλα και το γραφείο πρέπει να επιτρέπουν στο παιδί να κάθεται άνετα, χωρίς να σηκώνει τους ώμους ή να σκύβει υπερβολικά.

Εξίσου σημαντικό είναι η μελέτη να μην πραγματοποιείται για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς διακοπή. Μικρά και τακτικά διαλείμματα, κατά τα οποία το παιδί σηκώνεται, περπατά ή κινείται για λίγα λεπτά, είναι πιο χρήσιμα από την προσπάθεια να διατηρεί επί ώρες μια υποτιθέμενη «τέλεια» στάση.

Οθόνες: λιγότερη παρατεταμένη κάμψη, περισσότερες αλλαγές θέσης

Η χρήση tablet, laptop και κινητού μπορεί να οδηγήσει σε παρατεταμένη κάμψη του αυχένα, ιδιαίτερα όταν το παιδί κοιτάζει συνεχώς προς τα κάτω. Όπου είναι δυνατόν, η οθόνη θα πρέπει να τοποθετείται πιο κοντά στο ύψος των ματιών, ενώ είναι προτιμότερο να αποφεύγεται η παρατεταμένη χρήση tablet ή laptop πάνω στα γόνατα.

Και στην περίπτωση των οθονών, η βασική αρχή παραμένει η ίδια: συχνή αλλαγή θέσης και τακτικά διαλείμματα κίνησης.

Το διάλειμμα είναι χρόνος για κίνηση

Το σχολικό διάλειμμα δεν θα πρέπει να αποτελεί απλώς συνέχεια της καθιστικής ζωής του θρανίου ούτε να αναλώνεται μπροστά από μία οθόνη. Είναι μια ευκαιρία για περπάτημα, παιχνίδι, κίνηση και κοινωνική δραστηριότητα.

Η καθημερινή κίνηση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασικό στοιχείο της υγείας και της ανάπτυξης του παιδιού.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά για παιδιά και εφήβους ηλικίας 5–17 ετών κατά μέσο όρο τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας την ημέρα μέσα στην εβδομάδα. Η δραστηριότητα αυτή δεν χρειάζεται να έχει τη μορφή οργανωμένου αθλητισμού. Μπορεί να περιλαμβάνει παιχνίδι, περπάτημα, ποδήλατο, τρέξιμο ή οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα που κρατά το παιδί ενεργό.

Η βαριά σχολική τσάντα δεν προκαλεί σκολίωση

Η σχολική τσάντα δεν έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί σκολίωση ή μόνιμη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης. Ωστόσο, μια υπερβολικά βαριά τσάντα ή η λανθασμένη χρήση της μπορεί να συνδέεται με πόνο ή ενόχληση στην πλάτη, τον αυχένα και τους ώμους.

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών τονίζει την ανάγκη να μην αναπαράγονται μύθοι που προκαλούν αδικαιολόγητη ανησυχία σε γονείς και παιδιά.

Πότε χρειάζεται αξιολόγηση

Ο πόνος στην πλάτη, στον αυχένα, στους ώμους ή στα άκρα δεν θα πρέπει να αγνοείται όταν επιμένει, επανέρχεται συχνά ή περιορίζει τη δραστηριότητα του παιδιού, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται και από άλλα συμπτώματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται αξιολόγηση από τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας.

Ο Φυσικοθεραπευτής, ο ειδικός της Επιστήμης της Κίνησης, μπορεί να αξιολογήσει τη λειτουργικότητα, τη στάση και την κίνηση και να παρέχει εξατομικευμένες συμβουλές, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε παιδιού.

Το μήνυμα του Π.Σ.Φ. προς γονείς, μαθητές και εκπαιδευτικούς

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φυσικοθεραπευτών απευθύνει ένα απλό μήνυμα προς γονείς, μαθητές και σχολεία: «Δεν θέλουμε παιδιά που φοβούνται να κινηθούν ούτε γονείς που αγχώνονται για κάθε αλλαγή στάσης. Θέλουμε ελαφρύτερες τσάντες, καλύτερη οργάνωση του σχολικού φορτίου, κατάλληλα θρανία και καθίσματα, περισσότερες ευκαιρίες για κίνηση και παιδιά που μαθαίνουν από μικρά να φροντίζουν το σώμα τους».

Η πρόληψη δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση ή υπόθεση της οικογένειας του μαθητή. Είναι και ευθύνη του σχολικού περιβάλλοντος. Όπου είναι εφικτό, χρειάζεται να προβλέπονται χώροι φύλαξης ή ερμάρια, να υπάρχει ορθολογική διαχείριση των βιβλίων που μεταφέρονται καθημερινά και να χρησιμοποιείται εξοπλισμός που ανταποκρίνεται στις εργονομικές ανάγκες των μαθητών διαφορετικών ηλικιών.

Η επιστροφή στα θρανία μπορεί να αποτελέσει μια καλή αφορμή για τη δημιουργία καλύτερων καθημερινών συνηθειών, με περισσότερη κίνηση και λιγότερη παρατεταμένη ακινησία.