Οικονομικός «Αρμαγεδών»; Τα 7 σημάδια που τρομάζουν τις αγορές – Έρχεται νέο κραχ και τι σημαίνει για την Ελλάδα

επιμελεια medlabnews.gr iatrikanea

Έρχεται νέο κραχ; Χρέος, πετρέλαιο και AI ανάβουν «κόκκινο» – Πόσο κινδυνεύει η Ελλάδα

Ανησυχία προκαλούν ξανά στις διεθνείς αγορές το τεράστιο δημόσιο χρέος, η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων, το ενεργειακό κόστος και οι πολύ υψηλές αποτιμήσεις γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Πόσο κοντά βρισκόμαστε όμως πραγματικά σε ένα νέο παγκόσμιο κραχ και τι μπορεί να σημαίνει μια νέα κρίση για την Ελλάδα;

Μέχρι πριν από λίγους μήνες οι διεθνείς αγορές έδειχναν να αψηφούν σχεδόν τα πάντα: πολέμους, τεράστια δημόσια χρέη, ακριβό χρήμα και γεωπολιτικές εντάσεις.

Η επενδυτική έκρηξη γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη έστελνε πολλές μετοχές σε ιστορικά υψηλά.

Τώρα όμως η συζήτηση έχει αρχίσει να αλλάζει.

Το ερώτημα που επανέρχεται στα μεγάλα διεθνή οικονομικά μέσα δεν είναι πλέον μόνο εάν η AI έχει δημιουργήσει υπερβολικές αποτιμήσεις. Είναι εάν πολλά διαφορετικά προβλήματα μπορούν να εμφανιστούν ταυτόχρονα: ακριβό πετρέλαιο, επίμονος πληθωρισμός, υψηλά επιτόκια, τεράστια κρατικά χρέη και μία απότομη διόρθωση των τεχνολογικών μετοχών.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επισημάνει ότι οι αποτιμήσεις σε αρκετές αγορές παραμένουν υψηλές και ότι ένα ισχυρό αρνητικό σοκ θα μπορούσε να προκαλέσει απότομη ανατιμολόγηση διαφορετικών κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων.

Δείτε την έκθεση Financial Stability Review της ΕΚΤ

Το 5% που ανησύχησε τη Wall Street

Ίσως το σημαντικότερο καμπανάκι αυτή τη στιγμή να μη βρίσκεται στις ίδιες τις μετοχές αλλά στην αγορά ομολόγων.

Η απόδοση του αμερικανικού δεκαετούς κρατικού ομολόγου έφτασε πρόσφατα στην περιοχή του 5%, επίπεδο που αποτελεί ψυχολογικό και οικονομικό όριο μεγάλης σημασίας.

Όσο υψηλότερες είναι οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, τόσο ακριβότερη γίνεται η χρηματοδότηση όχι μόνο για τις κυβερνήσεις αλλά και για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα σοβαρό σε μια περίοδο κατά την οποία οι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου καλούνται να αναχρηματοδοτήσουν τεράστιους όγκους χρέους.

Στη Γαλλία, επίσης, η ανησυχία για τα δημόσια οικονομικά έχει αυξήσει σημαντικά το κόστος δανεισμού σε σχέση με τη Γερμανία, θυμίζοντας σε ορισμένους αναλυτές περιόδους της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους.

«Be Greek»: Η παράδοξη συμβουλή προς τις πλούσιες χώρες

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίστηκε μία σχεδόν ειρωνική αντιστροφή των ρόλων.

Η Ελλάδα, η οποία πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια αποτελούσε το επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, χρησιμοποιείται πλέον ως παράδειγμα δημοσιονομικής προσαρμογής.

Σε ανάλυση του Economist, η οποία παρουσιάστηκε και από τη Ναυτεμπορική, το μήνυμα προς τις πλούσιες χώρες που συσσωρεύουν χρέη αποδίδεται χαρακτηριστικά με δύο λέξεις:

«Be Greek».

Με άλλα λόγια: μειώστε το βάρος του χρέους όσο υπάρχει ακόμη χρόνος, αντί να περιμένετε να επιβάλουν την προσαρμογή οι ίδιες οι αγορές.

Στο σχετικό υποθετικό stress test, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες έπρεπε να αναχρηματοδοτήσουν άμεσα το σύνολο του χρέους τους με τις σημερινές αποδόσεις, η απαιτούμενη δημοσιονομική προσαρμογή για τη σταθεροποίηση του χρέους θα ήταν εξαιρετικά μεγάλη.

Διαβάστε την ανάλυση για το «Be Greek»

Ο δεύτερος φόβος: Μήπως η AI έγινε υπερβολικά μεγάλη;

Ο δεύτερος μεγάλος άγνωστος παράγοντας είναι η τεχνητή νοημοσύνη.

Οι επενδύσεις σε data centers, chips, υπολογιστική ισχύ και εταιρείες AI έχουν φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα.

Το γεγονός αυτό έχει δημιουργήσει τεράστιες χρηματιστηριακές αξίες αλλά και ένα κρίσιμο ερώτημα:

Θα μπορέσουν οι επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων να δημιουργήσουν ανάλογα πραγματικά έσοδα;

Η BIS, η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών που συχνά αποκαλείται «τράπεζα των κεντρικών τραπεζών», έχει επισημάνει τους αυξανόμενους κινδύνους από τη μόχλευση, το private credit και την τεράστια χρηματοδότηση του τεχνολογικού τομέα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η «φούσκα της AI» είναι βέβαιο ότι θα σκάσει.

Σημαίνει όμως ότι εάν οι προσδοκίες για τα κέρδη της τεχνητής νοημοσύνης αποδειχθούν υπερβολικές, η διόρθωση θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα ισχυρή.

Τι προβλέπουν πραγματικά ΔΝΤ, OECD και Παγκόσμια Τράπεζα

Εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη διαφορά μεταξύ ενός δραματικού σεναρίου και των σημερινών επίσημων προβλέψεων.

Οι μεγάλοι διεθνείς οργανισμοί δεν προβλέπουν αυτή τη στιγμή παγκόσμια οικονομική κατάρρευση.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι η παγκόσμια οικονομία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται, έστω με σχετικά χαμηλούς ρυθμούς.

World Economic Outlook – ΔΝΤ

Ο OECD επίσης βλέπει επιβράδυνση, αλλά όχι ως βασικό σενάριο μια παγκόσμια ύφεση αντίστοιχη του 2008.

OECD Economic Outlook

Η Παγκόσμια Τράπεζα εμφανίζεται επίσης επιφυλακτική για την παγκόσμια ανάπτυξη, επισημαίνοντας τις γεωπολιτικές εντάσεις, τα υψηλά χρέη και το ακριβό χρήμα.

Global Economic Prospects – World Bank

Άρα το βασικό σενάριο παραμένει σήμερα:

χαμηλότερη ανάπτυξη και μεγαλύτερη οικονομική ευπάθεια – όχι βέβαιο παγκόσμιο κραχ.

Πότε όμως μπορεί να γίνει πραγματικά επικίνδυνη η κατάσταση;

Το πρόβλημα θα μπορούσε να γίνει πολύ σοβαρότερο εάν εμφανιστούν ταυτόχρονα αρκετοί αρνητικοί παράγοντες.

• Νέα μεγάλη άνοδος της τιμής του πετρελαίου.
• Επιστροφή ισχυρών πληθωριστικών πιέσεων.
• Διατήρηση ή νέα αύξηση των επιτοκίων.
• Περαιτέρω άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων.
• Ανησυχία για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους μεγάλων οικονομιών.
• Ισχυρή πτώση στις τεχνολογικές και AI μετοχές.
• Γεωπολιτική κρίση που θα επηρεάσει ενέργεια, μεταφορές και τρόφιμα.

Το πραγματικά επικίνδυνο σενάριο επομένως δεν είναι ένα μόνο «κραχ».

Είναι μία αλληλουχία:

ενέργεια → πληθωρισμός → επιτόκια → ομόλογα → τράπεζες και επιχειρήσεις → κατανάλωση → απασχόληση.

Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε πολύ διαφορετική θέση από το 2010

Για την Ελλάδα η εικόνα είναι σημαντικά διαφορετική σε σχέση με την περίοδο της κρίσης χρέους.

Η χώρα έχει επιστρέψει σε επενδυτική βαθμίδα, το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ υποχωρεί και η δομή του ελληνικού χρέους παραμένει διαφορετική από εκείνη πολλών άλλων χωρών, καθώς μεγάλο μέρος του βρίσκεται σε επίσημους ευρωπαϊκούς θεσμούς και έχει μακροχρόνια χαρακτηριστικά.

Αυτό σημαίνει ότι μια νέα διεθνής κρίση δεν θα μεταφραζόταν αυτομάτως σε επανάληψη του 2010.

Δεν σημαίνει όμως ότι η Ελλάδα είναι προστατευμένη από τις συνέπειες μιας παγκόσμιας επιβράδυνσης.

Πού θα χτυπούσε πρώτα μια νέα κρίση στην Ελλάδα;

Το πιθανότερο είναι ότι η πίεση θα εμφανιζόταν αρχικά όχι μέσω μιας νέας κρίσης κρατικού χρέους αλλά μέσω της καθημερινότητας των νοικοκυριών.

Η αλυσίδα θα μπορούσε να είναι:

ακριβότερη ενέργεια → ακριβότερες μεταφορές → αυξημένο κόστος παραγωγής → αυξήσεις στις τιμές τροφίμων → μικρότερο διαθέσιμο εισόδημα → πτώση κατανάλωσης.

Η ελληνική οικονομία επηρεάζεται επίσης σημαντικά από τον τουρισμό, τις επενδύσεις και την οικονομική κατάσταση της υπόλοιπης Ευρώπης.

Μία ισχυρή ευρωπαϊκή ύφεση θα μπορούσε επομένως να περάσει σχετικά γρήγορα και στην Ελλάδα.

Έρχεται «πείνα»;

Με τα σημερινά δεδομένα, όχι.

Δεν υπάρχει αξιόπιστη ένδειξη ότι η Ελλάδα οδηγείται σε γενικευμένη έλλειψη τροφίμων ή σε κατάσταση λιμού.

Υπάρχει όμως ένα πολύ διαφορετικό και υπαρκτό πρόβλημα: η οικονομική πρόσβαση στα τρόφιμα.

Όταν αυξάνονται ταυτόχρονα τρόφιμα, ενέργεια, στέγαση και επιτόκια, τα χαμηλότερα εισοδήματα αναγκάζονται να περιορίζουν όλο και περισσότερο τις αγορές τους.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με υψηλό ποσοστό πληθυσμού που αντιμετωπίζει κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Eurostat

Επομένως το πραγματικό κοινωνικό ερώτημα δεν είναι σήμερα εάν «θα υπάρξουν τρόφιμα στα ράφια».

Είναι:

πόσα νοικοκυριά θα μπορούν να αγοράζουν την ίδια ποσότητα και ποιότητα τροφίμων εάν υπάρξει νέο κύμα ακρίβειας;

Διεθνώς ο κίνδυνος επισιτιστικής κρίσης είναι πολύ σοβαρότερος

Σε πολλές φτωχότερες χώρες η κατάσταση είναι ήδη εντελώς διαφορετική.

Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ προειδοποιεί ότι εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια, κυρίως εξαιτίας πολέμων, πολιτικής αστάθειας, ακραίων καιρικών φαινομένων και οικονομικών κρίσεων.

WFP Global Outlook

Ταυτόχρονα ο FAO παρακολουθεί στενά τις διεθνείς τιμές τροφίμων και τις επιπτώσεις από τις γεωπολιτικές εντάσεις και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

FAO Food Price Index

Άρα έρχεται νέο κραχ;

Το πιο ακριβές συμπέρασμα σήμερα είναι ότι ένα νέο παγκόσμιο κραχ δεν είναι αναπόφευκτο ούτε αποτελεί το βασικό σενάριο των διεθνών οργανισμών.

Υπάρχουν όμως αρκετές εστίες κινδύνου ώστε οι επενδυτές και οι κεντρικές τράπεζες να παρακολουθούν πλέον πολύ προσεκτικά τις εξελίξεις.

Το επικίνδυνο σημείο δεν είναι ένα μεμονωμένο πρόβλημα.

Είναι να εμφανιστούν ταυτόχρονα:

πετρέλαιο + πληθωρισμός + υψηλά επιτόκια + κρίση ομολόγων + μεγάλη διόρθωση της AI.

Τότε μία χρηματιστηριακή πτώση θα μπορούσε να περάσει από τις αγορές στην πραγματική οικονομία, στις επιχειρήσεις, στην απασχόληση και τελικά στο εισόδημα των νοικοκυριών.

Για την Ελλάδα, ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος δεν φαίνεται σήμερα να είναι μια νέα κρατική χρεοκοπία, αλλά ένας νέος κύκλος ακρίβειας και συμπίεσης του διαθέσιμου εισοδήματος.

---

Συμπέρασμα: Τα σημερινά δεδομένα δεν δικαιολογούν την πρόβλεψη ενός βέβαιου «οικονομικού Αρμαγεδώνα». Δικαιολογούν όμως αυξημένη επαγρύπνηση, καθώς δημόσιο χρέος, ομόλογα, ενεργειακές τιμές και εξαιρετικά υψηλές προσδοκίες για την AI δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο ένα μεγάλο εξωτερικό σοκ θα μπορούσε να έχει πολύ μεγαλύτερες συνέπειες από ό,τι πριν από λίγα χρόνια.

---

Πηγές: IMF, OECD, World Bank, European Central Bank, Eurostat, FAO, World Food Programme, Economist, Ναυτεμπορική.