Κόκκινα δάνεια: Πριν πάρεις το σπίτι κάποιου, πες του πόσα πραγματικά χρωστά – Τι λείπει από το νέο νομοσχέδιο

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, Γενικού Γραμματέα Ινστιτούτου Ενημέρωσης και Επικοινωνίας της Υγείας, ΙΕΚΕΤΥ, medlabnews.gr iatrikanea 

 

Κόκκινα δάνεια: 2,3 εκατ. οφειλέτες και η μεγάλη τρύπα του νέου νομοσχεδίου – Γιατί λείπει η «εκκαθαρισμένη οφειλή»

Η Βουλή συζητά το νέο πλαίσιο για τα κόκκινα δάνεια και τους servicers. Υπάρχουν θετικές αλλαγές: προθεσμίες, μεγαλύτερη ενημέρωση του οφειλέτη, σταθερό επιτόκιο 3% για συγκεκριμένες κατηγορίες και πολύ υψηλότερα πρόστιμα στους servicers. Όμως παραμένει ένα βασικό ερώτημα: πριν ζητηθεί από έναν πολίτη να ρυθμίσει, να πληρώσει ή ακόμη και να χάσει την περιουσία του, γιατί να μην είναι υποχρεωτικά πλήρως προσδιορισμένο και ελέγξιμο το ποσό που πράγματι οφείλει;

Το πρόβλημα των κόκκινων δανείων στην Ελλάδα δεν αφορά μια μικρή κοινωνική ομάδα.

Τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί για την αγορά των servicers κάνουν λόγο για περίπου 2,3 εκατομμύρια δανειολήπτες και οφειλέτες. Και πίσω από κάθε έναν από αυτούς υπάρχουν οικογένειες, σύζυγοι, παιδιά, γονείς, συνοφειλέτες και εγγυητές.

Δεν υπάρχει επίσημη ενιαία καταγραφή που να μας επιτρέπει να πούμε με ακρίβεια πόσα εκατομμύρια άνθρωποι επηρεάζονται έμμεσα. Είναι όμως προφανές ότι η κοινωνική περίμετρος του προβλήματος είναι πολύ μεγαλύτερη από τον αριθμό των ΑΦΜ που εμφανίζονται ως άμεσοι οφειλέτες.

Το νομοσχέδιο έχει βελτιώσεις – αλλά δεν λύνει όλο το πρόβλημα

Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών περιλαμβάνει σημαντικές αλλαγές.

Ο οφειλέτης αποκτά δικαίωμα να ζητά χωρίς χρέωση αναλυτικά στοιχεία για την οφειλή του: τη σύμβαση και τις τροποποιήσεις της, το ιστορικό των πληρωμών, τον τρόπο υπολογισμού των επιτοκίων, το κεφάλαιο, τους τόκους, τις προμήθειες και τις υπόλοιπες χρεώσεις.

Ο πιστωτής πρέπει να απαντήσει μέσα στις προβλεπόμενες προθεσμίες, ενώ προβλέπονται συνέπειες όταν καθυστερεί. Στις διμερείς ρυθμίσεις τίθενται επίσης χρονικά όρια, ενώ επανέρχονται περιορισμοί στη χωρίς τέλος διόγκωση ορισμένων παλαιών οφειλών.

Παράλληλα, με τροπολογία προβλέπεται σταθερό επιτόκιο 3% σε όλη τη διάρκεια της ρύθμισης μέσω του εξωδικαστικού για ευάλωτους και επιλέξιμους οφειλέτες, ενώ το ανώτατο διοικητικό πρόστιμο για παραβάσεις servicers αυξάνεται από 500.000 σε 5 εκατ. ευρώ.

Όλα αυτά είναι ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Αλλά η ενημέρωση για μια οφειλή δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα με την υποχρεωτική εκκαθάρισή της.

Το απλό ερώτημα: πόσα ακριβώς χρωστάς;

Αυτό είναι το θέμα που έχουμε αναδείξει επανειλημμένα στο medlabnews.gr.

Η έννοια της «εκκαθαρισμένης οφειλής» δεν σημαίνει ότι διαγράφεται ένα χρέος ούτε ότι κάποιος απαλλάσσεται από τις υποχρεώσεις του.

Σημαίνει κάτι πολύ απλούστερο:

να μπορεί να αποδειχθεί με σαφήνεια πώς προέκυψε το ποσό που απαιτείται σήμερα από τον οφειλέτη.

Ποιο ήταν το κεφάλαιο; Πόσα πληρώθηκαν; Ποιοι τόκοι χρεώθηκαν; Με ποιο επιτόκιο; Πότε καταγγέλθηκε η σύμβαση; Ποιες επιβαρύνσεις προστέθηκαν; Ποιες ρυθμίσεις έγιναν; Ποιο είναι σήμερα το πραγματικό υπόλοιπο;

Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό στα παλιά δάνεια που έχουν περάσει από τράπεζες σε άλλες τράπεζες, τιτλοποιήσεις, funds και διαφορετικούς servicers.

Σε ορισμένες υποθέσεις η ακριβής διαδρομή της οφειλής μπορεί να εκτείνεται σε δεκαετίες.

Πρώτα ο έλεγχος του ποσού και μετά η αναγκαστική εκτέλεση

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο θεσμικό ερώτημα που θα μπορούσε να απαντήσει ο νομοθέτης.

Θα μπορούσε, για παράδειγμα, πριν από την έναρξη συγκεκριμένων πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης να απαιτείται πλήρης κατάσταση λογαριασμού, με αναλυτικό και επαληθεύσιμο προσδιορισμό του κεφαλαίου, των πληρωμών, των τόκων, των επιβαρύνσεων και του τελικού υπολοίπου.

Έτσι, η συζήτηση δεν θα γινόταν πάνω σε έναν αριθμό που απλώς εμφανίζεται σε μια επιστολή ή σε μια ηλεκτρονική πλατφόρμα, αλλά πάνω σε μία απαίτηση της οποίας ο υπολογισμός μπορεί να ελεγχθεί.

Αυτό δεν αποτελεί προστασία του στρατηγικού κακοπληρωτή.

Αποτελεί βασική προϋπόθεση διαφάνειας και για τις δύο πλευρές: ο πιστωτής γνωρίζει τι δικαιούται να απαιτήσει και ο οφειλέτης τι ακριβώς καλείται να πληρώσει.

Οι «ευάλωτοι» και οι εκατοντάδες χιλιάδες που δεν χωρούν στον ορισμό

Ένα δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι η εμμονή της δημόσιας συζήτησης στην κατηγορία του «ευάλωτου οφειλέτη».

Οι ευάλωτοι προφανώς χρειάζονται ιδιαίτερη προστασία. Αλλά οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν κόκκινα δάνεια δεν χωρίζονται μόνο σε δύο ομάδες: στους «ευάλωτους» και στους «μπαταχτσήδες».

Υπάρχει μια τεράστια ενδιάμεση κατηγορία.

Ελεύθεροι επαγγελματίες που καταστράφηκαν στην κρίση. Μικρομεσαίοι επιχειρηματίες. Άνθρωποι που έχασαν εισοδήματα. Συνταξιούχοι. Εγγυητές. Γονείς που εγγυήθηκαν δάνειο παιδιού τους. Πολίτες που διαθέτουν ένα ή δύο ακίνητα στο Ε9 αλλά δεν διαθέτουν την απαιτούμενη ρευστότητα για να αντιμετωπίσουν μια απαίτηση δεκάδων ή εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ.

Τα περιουσιακά κριτήρια μπορεί να τους κατατάσσουν έξω από τον στενό ορισμό του ευάλωτου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής.

Μόλις 12.265 αιτήσεις ευάλωτων απέναντι σε μια αγορά 2,3 εκατ. οφειλετών

Ένα στοιχείο είναι χαρακτηριστικό.

Μέχρι το τέλος Ιουνίου 2026 είχαν καταγραφεί 12.265 αιτήσεις ευάλωτων οφειλετών στον εξωδικαστικό, από τις οποίες 7.408 είχαν οδηγήσει σε επιτυχή ρύθμιση.

Αν συγκρίνουμε απλώς τις 12.265 αιτήσεις με τη γνωστή τάξη μεγέθους των περίπου 2,27 εκατ. δανειοληπτών που συνδέονται με servicers, έχουμε:

12.265 ÷ 2.271.548 × 100 = περίπου 0,54%.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι μόνο το 0,54% των οφειλετών είναι πραγματικά ευάλωτοι. Οι δύο αριθμοί δεν μετρούν ακριβώς τον ίδιο πληθυσμό και πολλοί δικαιούχοι δεν έχουν υποβάλει αίτηση.

Δείχνει όμως πόσο μικρή είναι μέχρι σήμερα η πραγματική περίμετρος των πολιτών που έχουν φτάσει σε αυτό το ειδικό προστατευτικό καθεστώς σε σχέση με το συνολικό μέγεθος του προβλήματος.

Η Θεσσαλονίκη δείχνει τι μπορεί να συμβεί στον εγγυητή

Η πρόσφατη υπόθεση στην Κάτω Τούμπα είναι χαρακτηριστική.

Ένα ζευγάρι ηλικιωμένων, 77 και 75 ετών, βρέθηκε αντιμέτωπο με έξωση από την κατοικία του. Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, το πρόβλημα ξεκίνησε από στεγαστικό δάνειο του γιου τους, στο οποίο ο πατέρας είχε μπει εγγυητής.

Το ακίνητο του γιου είχε ήδη χαθεί και στη συνέχεια βρέθηκε σε διαδικασία εκποίησης και το σπίτι των γονέων. Το διαμέρισμα των ηλικιωμένων είχε πλειστηριαστεί για περίπου 85.000 ευρώ.

Ο 77χρονος αντιμετωπίζει, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, καρκίνο, άνοια και είχε υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο.

Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι κάθε εγγυητής ή κάθε ηλικιωμένος μένει απροστάτευτος. Δείχνει όμως κάτι πολύ σημαντικό:

η πραγματική κοινωνική ευαλωτότητα δεν ταυτίζεται πάντοτε με τα όρια μιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας.

Κάποιος μπορεί να έχει ένα ακίνητο στο Ε9 και ταυτόχρονα να μην έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει μια μεγάλη τραπεζική απαίτηση. Μπορεί να είναι εγγυητής και όχι ο αρχικός δανειολήπτης. Μπορεί να έχει χαμηλή σύνταξη αλλά περιουσία η οποία τον βγάζει από συγκεκριμένα κριτήρια.

Το δίλημμα δεν είναι «πληρώνω ή δεν πληρώνω»

Η δημόσια συζήτηση για τα κόκκινα δάνεια συχνά εγκλωβίζεται σε μια λάθος αντιπαράθεση.

Από τη μία παρουσιάζεται ο ευάλωτος πολίτης που πρέπει να προστατευθεί. Από την άλλη ο στρατηγικός κακοπληρωτής που έχει αλλά δεν πληρώνει.

Ανάμεσα στις δύο κατηγορίες βρίσκονται όμως εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να πληρώνονται οι νόμιμες οφειλές.

Το ερώτημα είναι ποια ακριβώς είναι η νόμιμη οφειλή, αν ο πολίτης μπορεί να την ελέγξει και αν του δίνεται πραγματική δυνατότητα βιώσιμης ρύθμισης πριν οδηγηθεί στην απώλεια της περιουσίας του.

Πέντε ζητήματα που παραμένουν στο τραπέζι

• Υποχρεωτικός πλήρης προσδιορισμός της οφειλής πριν από κρίσιμες πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης.
• Ενιαία αναλυτική κατάσταση λογαριασμού από την αρχική εκταμίευση έως το σημερινό υπόλοιπο.
• Ουσιαστική προστασία και των εγγυητών, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κύρια κατοικία και δεν είναι οι αρχικοί δανειολήπτες.
• Αντιμετώπιση των «μη ευάλωτων» με πραγματικά οικονομικά δεδομένα και όχι μόνο με την ύπαρξη περιουσίας στο Ε9.
• Πραγματική δυνατότητα ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό, με υποχρεωτικά σαφείς και ελέγξιμους αριθμούς.

Το πρόβλημα δεν λύθηκε επειδή τα δάνεια έφυγαν από τις τράπεζες

Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν μειωθεί σημαντικά στο τραπεζικό σύστημα. Αυτό είναι πραγματικό και θετικό για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Το κοινωνικό πρόβλημα, όμως, δεν εξαφανίζεται όταν ένα δάνειο φύγει από τον ισολογισμό μιας τράπεζας και περάσει σε fund ή servicer.

Για τον πολίτη που χρωστά, για τον εγγυητή, για τον σύζυγο και για την οικογένεια, η οφειλή συνεχίζει να υπάρχει.

Και γι' αυτό η συζήτηση για τα κόκκινα δάνεια δεν πρέπει να τελειώσει με το νέο νομοσχέδιο.

Η διαφάνεια είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα. Το επόμενο είναι να ξέρει κάθε πολίτης, πριν απειληθεί η περιουσία του, όχι απλώς ότι χρωστά — αλλά πόσα ακριβώς χρωστά και πώς προέκυψε μέχρι το τελευταίο ευρώ.

Το άρθρο αποτελεί ανάλυση των διαθέσιμων στοιχείων και του ισχύοντος/υπό ψήφιση θεσμικού πλαισίου και δεν αποτελεί εξατομικευμένη νομική συμβουλή.

Το medlabnews.gr είχε αναδείξει το πρόβλημα

Το medlabnews.gr και το ΙΕΚΕΤΥ έχουν αναδείξει επανειλημμένα το μέγεθος των κόκκινων δανείων και τα θεσμικά κενά προστασίας των οφειλετών.

Ήδη στη μελέτη του ΙΕΚΕΤΥ για τα 2,3 εκατομμύρια οφειλετών είχαμε παρουσιάσει τις οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις του προβλήματος.

Στο άρθρο μας «Οι πιο ευάλωτοι στα κόκκινα δάνεια είναι οι μη ευάλωτοι» εξηγήσαμε γιατί η ύπαρξη ακίνητης περιουσίας δεν συνεπάγεται οικονομική δυνατότητα αποπληρωμής.

Παράλληλα, στο δημοσίευμα «Χρωστούσε 20.000 και του είπαν 60.000;» αναλύσαμε τη σημασία της εκκαθαρισμένης οφειλής.

Τον Σεπτέμβριο επανήλθαμε με συγκεκριμένη πρόταση για Πιστοποιητικό Εκκαθαρισμένης Οφειλής πριν από κρίσιμες διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης.

Και οι πραγματικές υποθέσεις επιβεβαιώνουν γιατί ο έλεγχος της απαίτησης έχει σημασία: από τον καρκινοπαθή του οποίου ο πλειστηριασμός ακυρώθηκε έως τον 74χρονο που βρέθηκε να κοιμάται στο αυτοκίνητό του.

Το ερώτημα προς τον νομοθέτη παραμένει: γιατί να μη θεσπιστεί υποχρεωτικός, πλήρης και επαληθεύσιμος προσδιορισμός της οφειλής πριν από την απώλεια της περιουσίας ενός πολίτη;