Παχυσαρκία: Ο λογαριασμός φτάνει τα δισεκατομμύρια – Οι ασθένειες που κρύβονται πίσω από το κόστος

 

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, Γενικού Διευθυντή, Ινστιτούτου Ενημέρωσης και Επικοινωνίας της Υγείας, medlabnews.gr iatrikanea  

Η νέα ευρωπαϊκή έκθεση υπολογίζει το κόστος για την Ελλάδα στα 3,4 δισ. ευρώ τον χρόνο. Μια πρόσφατη ελληνική επιστημονική μελέτη όμως το ανεβάζει στα 4,92 δισ. ευρώ. Η εξήγηση βρίσκεται στις συνοσηρότητες, την απώλεια παραγωγικότητας και –κυρίως– στον τρόπο με τον οποίο μετράμε το πραγματικό κόστος της παχυσαρκίας.

Η παχυσαρκία στην Ελλάδα δεν έχει μόνο κόστος για την υγεία. Έχει πλέον έναν λογαριασμό που μετριέται σε δισεκατομμύρια ευρώ – και πιθανότατα είναι πολύ μεγαλύτερος από αυτόν που βλέπουμε με την πρώτη ματιά.

Η νέα έκθεση του Office of Health Economics (OHE), που εκπονήθηκε κατόπιν ανάθεσης της European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations (EFPIA), υπολογίζει ότι ο αυξημένος Δείκτης Μάζας Σώματος επιβαρύνει την ελληνική οικονομία κατά περίπου 3,4 δισ. ευρώ κάθε χρόνο.

Το ποσό αντιστοιχεί περίπου σε 328 ευρώ για κάθε κάτοικο και σε περίπου 1,4% του ελληνικού ΑΕΠ.

Όμως αυτή δεν είναι η μοναδική εκτίμηση.

Τα 3,4 δισ. ευρώ δεν είναι ο μόνος αριθμός

Peer-reviewed ελληνική μελέτη των Παναγιώτη Παπαντωνίου και Νικόλαου Μανιαδάκη, που δημοσιεύθηκε αρχικά το 2025 και αφορά το οικονομικό βάρος της παχυσαρκίας στην Ελλάδα το 2024, κατέληξε σε σημαντικά υψηλότερο ποσό:

4,92 δισ. ευρώ τον χρόνο
περίπου 2,07% του ΑΕΠ

Η διαφορά σε σχέση με τα 3,4 δισ. είναι περίπου 1,52 δισ. ευρώ ή 45%.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μία από τις δύο μελέτες είναι λανθασμένη. Οι μελέτες κόστους νόσου εξαρτώνται έντονα από τις παθήσεις που περιλαμβάνονται, τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται το ποσοστό κάθε νόσου που αποδίδεται στην παχυσαρκία, την αποτίμηση της πρόωρης θνησιμότητας και της παραγωγικότητας και το εάν εξετάζεται μόνο το σύστημα υγείας ή ολόκληρη η κοινωνία.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1 – Δύο διαφορετικές εκτιμήσεις για την Ελλάδα

Νέα έκθεση OHE

€3,4 δισ.

Ελληνική μελέτη κόστους

€4,92 δισ.

Οι αριθμοί δεν είναι άμεσα συγκρίσιμοι ως προς τη μεθοδολογία. Η διαφορά δείχνει πόσο σημαντικός είναι ο ορισμός του «κόστους».

Το εντυπωσιακότερο εύρημα: το 99,6% του άμεσου κόστους βρίσκεται στις συνοσηρότητες

Η ελληνική cost-of-illness μελέτη υπολόγισε τις άμεσες ιατρικές δαπάνες στα 2,593 δισ. ευρώ.

Από αυτές, περίπου 99,6% αποδόθηκε στις 33 νόσους και επιπλοκές που συνδέονται με την παχυσαρκία.

Αυτό αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διαβάζεται ο λογαριασμός.

Το οικονομικό βάρος της παχυσαρκίας δεν είναι κυρίως το κόστος της αντιμετώπισης του σωματικού βάρους καθαυτού. Είναι το κόστος των νοσημάτων που εμφανίζονται συχνότερα ή επιβαρύνονται από το αυξημένο σωματικό βάρος.

Στη νέα ευρωπαϊκή έκθεση, οι μεγάλες κατηγορίες κόστους περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, τη χρόνια νεφρική νόσο, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τις παθήσεις του πεπτικού και τα μυοσκελετικά νοσήματα.

Πού πηγαίνουν τα 3,4 δισ. ευρώ

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την ανάλυση OHE, περίπου 2,3 δισ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν το 68% του συνολικού ποσού, αποτελούν άμεσο υγειονομικό κόστος.

Ενδεικτικά, περίπου 900 εκατ. ευρώ αποδίδονται στον διαβήτη τύπου 2, περίπου 400 εκατ. ευρώ στις μυοσκελετικές παθήσεις και περίπου 200 εκατ. ευρώ στα καρδιαγγειακά νοσήματα.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2 – Ο λογαριασμός των €3,4 δισ.

Άμεσα €2,3 δισ. – 68%

Έμμεσα €1,1 δισ. – 32%

Άμεσο κόστος: νοσηλείες, ιατρικές επισκέψεις, φάρμακα, εξετάσεις και αντιμετώπιση των σχετιζόμενων νοσημάτων.

Έμμεσο κόστος: απουσίες από την εργασία, μειωμένη παραγωγικότητα όταν ο εργαζόμενος βρίσκεται στην εργασία αλλά δεν μπορεί να αποδώσει πλήρως, οικονομική αδράνεια, πρόωρος θάνατος και άτυπη φροντίδα από συγγενείς.

Το κόστος που δεν φαίνεται στον λογαριασμό του νοσοκομείου

Η παχυσαρκία δημιουργεί οικονομική επιβάρυνση πολύ πριν εμφανιστεί μια νοσηλεία.

Στην ελληνική μελέτη των 4,92 δισ. ευρώ, τα 2,327 δισ. ευρώ ήταν έμμεσο κόστος. Από αυτά, περίπου 1,30 δισ. ευρώ συνδέθηκε με πρόωρη θνησιμότητα, 555 εκατ. ευρώ με μειωμένη παραγωγικότητα στην εργασία και 469 εκατ. ευρώ με απουσίες από την εργασία.

Με άλλα λόγια, σχεδόν ο μισός οικονομικός λογαριασμός μπορεί να βρίσκεται έξω από τα νοσοκομεία και τα φαρμακεία.

Μπορούν οι συνοσηρότητες να πολλαπλασιάσουν το κόστος;

Σε επίπεδο ασθενούς, ναι. Σε επίπεδο εθνικού λογαριασμού όμως απαιτείται μεγάλη προσοχή για να μην γίνει διπλή καταμέτρηση.

Ένα άτομο μπορεί να έχει ταυτόχρονα παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, χρόνια νεφρική νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια και οστεοαρθρίτιδα. Η παρουσία πολλών χρόνιων παθήσεων οδηγεί σε περισσότερες επισκέψεις, περισσότερα φάρμακα, συχνότερες εξετάσεις, μεγαλύτερη πιθανότητα νοσηλείας και πολύ μεγαλύτερη χρήση υγειονομικών πόρων.

Μεγάλη φινλανδική μελέτη μητρώων έδειξε ότι τα άτομα με τουλάχιστον δύο μεταβολικές συνοσηρότητες αποτελούσαν περίπου το 39% του πληθυσμού της μελέτης αλλά δημιουργούσαν το 60% του συνολικού κόστους.

Ακόμη πιο πρόσφατα δεδομένα από την Καταλονία, σε πληθυσμό περίπου 8 εκατομμυρίων, έδειξαν ότι τα άτομα με παχυσαρκία είχαν κατά μέσο όρο 108% υψηλότερη ετήσια υγειονομική δαπάνη σε σχέση με σταθμισμένο πληθυσμό αναφοράς, καθώς και 4,5 περισσότερες επισκέψεις πρωτοβάθμιας φροντίδας και 2,4 περισσότερα συνταγογραφούμενα φάρμακα ανά έτος.

Αυτό δείχνει γιατί η πολυνοσηρότητα είναι πιθανότατα μία από τις σημαντικότερες «κρυφές μεταβλητές» στον πραγματικό λογαριασμό.

Γιατί δεν μπορούμε απλώς να προσθέσουμε όλα τα κόστη

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη επιστημονική παγίδα.

Δεν είναι σωστό να πάρουμε ολόκληρο το κόστος του διαβήτη, ολόκληρο το κόστος των καρδιαγγειακών, της νεφρικής ανεπάρκειας και των καρκίνων και να τα προσθέσουμε στο κόστος της παχυσαρκίας.

Ο ίδιος ασθενής μπορεί να βρίσκεται σε πολλές κατηγορίες ταυτόχρονα και μόνο ένα μέρος κάθε νόσου είναι αιτιολογικά αποδοτέο στο αυξημένο σωματικό βάρος.

Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούνται οι λεγόμενες Population Attributable Fractions – PAFs, δηλαδή υπολογίζεται ποιο ποσοστό της επιβάρυνσης μιας συγκεκριμένης νόσου θα μπορούσε, βάσει επιδημιολογικών δεδομένων, να αποδοθεί στον συγκεκριμένο παράγοντα κινδύνου.

Η βιβλιογραφία για το κόστος της παχυσαρκίας επισημαίνει ρητά τον κίνδυνο double counting όταν η πολυνοσηρότητα δεν αντιμετωπίζεται σωστά.

Ένα νέο ελληνικό στοιχείο: ένας στους 20 νοσοκομειακούς ευρώ

Πρόσφατη ελληνική ανάλυση πραγματικών δεδομένων νοσηλειών, που παρουσιάζεται στο ISPOR Europe 2026, εξέτασε περίπου 2,4 εκατομμύρια νοσηλείες σε δημόσια και ιδιωτικά νοσοκομεία.

Υπολόγισε ότι περίπου 214,4 εκατ. ευρώ, δηλαδή 5,1% ολόκληρης της νοσοκομειακής δαπάνης, μπορούσε να αποδοθεί στην παχυσαρκία.

Με απλά λόγια: περίπου ένα στα 20 ευρώ που δαπανώνται για νοσηλείες στην Ελλάδα συνδέεται, σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, με το αυξημένο σωματικό βάρος.

Μεγαλύτερες κατηγορίες ήταν οι καρκίνοι, τα καρδιαγγειακά και τα μυοσκελετικά νοσήματα.

Και το πρόβλημα μπορεί να γίνει πολύ ακριβότερο

Η World Obesity Federation έχει εκτιμήσει ότι το συνολικό οικονομικό κόστος υπέρβαρου και παχυσαρκίας στην Ελλάδα, σε σταθερό διεθνές οικονομικό μοντέλο, θα μπορούσε να αυξηθεί από περίπου 4,26 δισ. δολάρια το 2019 σε περίπου 10,49 δισ. δολάρια το 2060.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 3 – Η μακροχρόνια πρόβλεψη για την Ελλάδα

2019 €/$ μοντέλο: 4,26 δισ. δολ.

2030: 5,48 δισ. δολ.

2060: 10,49 δισ. δολ.

Πηγή: World Obesity Federation. Τα ποσά είναι σε δολάρια και δεν πρέπει να συγκρίνονται απευθείας με τις νεότερες εκτιμήσεις σε ευρώ.

Ο OECD προειδοποιεί για έκρηξη της πολυνοσηρότητας στην Ελλάδα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα νέα στοιχεία προέρχεται από το μοντέλο SPHeP-NCD του OECD.

Ακόμη και εάν οι σημερινοί παράγοντες κινδύνου και τα ποσοστά επιβίωσης παρέμεναν σταθερά, μέχρι το 2050 ο OECD εκτιμά για την Ελλάδα περίπου 25% περισσότερες περιπτώσεις μη μεταδοτικών νοσημάτων, 72% περισσότερους ανθρώπους με τουλάχιστον δύο ταυτόχρονα χρόνια νοσήματα και 58% αύξηση της κατά κεφαλήν υγειονομικής δαπάνης για NCDs.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την παχυσαρκία επειδή λειτουργεί ως κοινός παράγοντας κινδύνου για πολλές από αυτές τις παθήσεις.

Για τον OECD η παχυσαρκία είναι η Νο1 προτεραιότητα στην Ελλάδα

Ο OECD έκανε ακόμη μία ενδιαφέρουσα προσομοίωση: τι θα συνέβαινε εάν η Ελλάδα έφτανε στα επίπεδα των καλύτερων 25% των χωρών OECD και ΕΕ σε έξι μεγάλους παράγοντες κινδύνου.

Στο μοντέλο αυτό, η παχυσαρκία ήταν ο σημαντικότερος μεμονωμένος παράγοντας. Αντιστοιχούσε στο 51% του δυνητικού οφέλους σε νέες περιπτώσεις NCDs, στο 52% της μείωσης των δαπανών υγείας, στο 57% του οφέλους για το εργατικό δυναμικό και στο 56% του οφέλους για το ΑΕΠ που θα μπορούσε να προκύψει από την αντιμετώπιση των έξι παραγόντων κινδύνου.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 4 – Πού κατατάσσει ο OECD την παχυσαρκία για την Ελλάδα

Αποφυγή νέων NCDs: 51% του συνολικού δυνητικού οφέλους

Μείωση δαπανών υγείας: 52%

Όφελος εργατικού δυναμικού: 57%

Όφελος στο ΑΕΠ: 56%

Τι κάνει η Ελλάδα

Η Ελλάδα έχει ήδη ξεκινήσει την Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας σε συνεργασία του Υπουργείου Υγείας με τη UNICEF.

Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε ως παρέμβαση πρωτογενούς, δευτερογενούς και τριτογενούς πρόληψης για παιδιά 0–17 ετών και τις οικογένειές τους και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, διατροφικές και εκπαιδευτικές παρεμβάσεις, σωματική δραστηριότητα, έγκαιρη ανίχνευση, υπηρεσίες παιδιάτρων και διαιτολόγων και ψηφιακά εργαλεία.

Η αρχική χρηματοδότηση ήταν 36 εκατ. ευρώ μέσω του Ελλάδα 2.0/NextGenerationEU.

Η παρέμβαση είναι σημαντική επειδή η Ελλάδα εμφανίζει ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά παιδικού υπέρβαρου και παχυσαρκίας, άρα το πρόβλημα δεν ξεκινά στην ενήλικη ζωή.

Τι κάνουν άλλες χώρες

Η διεθνής πολιτική μετακινείται σταδιακά από το μήνυμα «φάτε λιγότερο και κινηθείτε περισσότερο» σε παρεμβάσεις που αλλάζουν ολόκληρο το περιβάλλον στο οποίο λαμβάνονται οι διατροφικές αποφάσεις.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, τη Γαλλία, τη Φινλανδία και άλλες χώρες έχουν εφαρμοστεί φόροι ή εισφορές στα σακχαρούχα ποτά, συχνά με κλιμάκωση ανάλογα με την περιεκτικότητα σε ζάχαρη. Το Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποίησε το Soft Drinks Industry Levy με τρόπο που έδωσε στις εταιρείες ισχυρό κίνητρο να αναδιαμορφώσουν τη σύνθεση των προϊόντων.

Η Λιθουανία εισήγαγε νέο φόρο στα σακχαρούχα ποτά το 2026, ενώ η Νορβηγία ενίσχυσε το 2026 τη νομοθεσία που περιορίζει την εμπορική προώθηση ανθυγιεινών τροφίμων προς παιδιά.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει συνδυασμό οικονομικών κινήτρων και αντικινήτρων, περιορισμούς του marketing προς παιδιά, ευδιάκριτη διατροφική επισήμανση στο εμπρός μέρος της συσκευασίας, αναδιαμόρφωση προϊόντων με λιγότερη ζάχαρη, αλάτι και κορεσμένα λιπαρά, υγιεινότερα σχολικά γεύματα και πολιτικές που διευκολύνουν την καθημερινή φυσική δραστηριότητα.

Γιατί συμβαίνει;

Η σύγχρονη επιστημονική αντίληψη δεν αντιμετωπίζει την παχυσαρκία ως απλό αποτέλεσμα «έλλειψης θέλησης».

Πρόκειται για χρόνια, σύνθετη και πολυπαραγοντική κατάσταση στην οποία αλληλεπιδρούν βιολογικοί και γενετικοί παράγοντες, το διατροφικό περιβάλλον, η διαθεσιμότητα και η τιμή των τροφίμων, η φυσική δραστηριότητα, ο ύπνος, κοινωνικοοικονομικές ανισότητες και εμπορικές επιδράσεις.

Αυτό εξηγεί γιατί οι διεθνείς οργανισμοί υποστηρίζουν ότι η λύση δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά ατομική.

Ποιες παρεμβάσεις φαίνεται ότι έχουν τη μεγαλύτερη λογική

• Πρόληψη από την παιδική ηλικία και συστηματική παρακολούθηση της εξέλιξης του προβλήματος.
• Περιβάλλον τροφίμων: σχολικά γεύματα, κυλικεία, τιμές και διαθεσιμότητα υγιεινών επιλογών.
• Περιορισμός του marketing ανθυγιεινών τροφίμων προς παιδιά, ιδιαίτερα στις ψηφιακές πλατφόρμες.
• Φορολογικές πολιτικές για προϊόντα με πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και κίνητρα για αναδιαμόρφωση προϊόντων.
• Έγκαιρος εντοπισμός της παχυσαρκίας και των συνοσηροτήτων πριν εμφανιστούν προχωρημένες επιπλοκές.
• Ολοκληρωμένη αντιμετώπιση παχυσαρκίας, διαβήτη, καρδιαγγειακού και νεφρικού κινδύνου αντί για ξεχωριστά «σιλό» περίθαλψης.
• Μέτρηση αποτελεσμάτων: όχι μόνο πόσοι συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα αλλά μεταβολές σε βάρος, νοσήματα, νοσηλείες, παραγωγικότητα και πραγματικές δαπάνες.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν κοστίζει 3,4 ή 4,9 δισ.

Το σημαντικότερο μήνυμα από όλες τις μελέτες είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος του κόστους εμφανίζεται όταν η παχυσαρκία μετατρέπεται σε πολυνοσηρότητα.

Όταν στον ίδιο άνθρωπο συνυπάρχουν διαβήτης, καρδιαγγειακή νόσος, νεφρική νόσος και μυοσκελετικά προβλήματα, ο λογαριασμός δεν είναι απλώς ένα ακόμη φάρμακο ή μία ακόμη εξέταση. Είναι περισσότερες επισκέψεις, πολυφαρμακία, νοσηλείες, αναρρωτικές άδειες, απώλεια παραγωγικότητας, ανάγκη οικογενειακής φροντίδας και, τελικά, πρόωρη απώλεια ζωής.

Γι' αυτό τα 3,4 δισ. ευρώ πρέπει πιθανότατα να διαβαστούν όχι ως ένας τελικός και ακριβής «λογαριασμός», αλλά ως μία εκτίμηση της τάξης μεγέθους ενός προβλήματος που διαφορετικές μεθοδολογίες τοποθετούν ακόμη και κοντά στα 5 δισ. ευρώ ετησίως.

Και όσο αυξάνεται η πολυνοσηρότητα, το πραγματικό οικονομικό βάρος κινδυνεύει να αυξάνεται πολύ ταχύτερα από τον ίδιο τον αριθμό των ανθρώπων που ζουν με παχυσαρκία.

Σημείωση μεθοδολογίας

Οι οικονομικές εκτιμήσεις από διαφορετικές μελέτες δεν πρέπει να προστίθενται μεταξύ τους. Διαφέρουν ως προς τον ορισμό του πληθυσμού, τις νόσους που περιλαμβάνουν, το έτος αναφοράς, τη μέθοδο αποτίμησης της παραγωγικότητας και τη χρήση population-attributable fractions. Επίσης, τα ποσά σε δολάρια της World Obesity Federation δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα με τις ελληνικές εκτιμήσεις σε ευρώ.

Πηγές

Office of Health Economics, “The Economic Burden of Overweight and Obesity in Europe”, 2026.

Papantoniou P, Maniadakis N. “The Economic Cost of Obesity: A Cost-of-Illness Study in Greece”. Applied Health Economics and Health Policy.

OECD. “The Health and Economic Benefits of Tackling Non-Communicable Diseases: Greece”, 2026.

World Obesity Federation – Global Obesity Observatory.

WHO Regional Office for Europe – Nutrition, Physical Activity and Obesity.

UNICEF Greece – Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας.

Πρώτη δημοσίευση: 25 Σεπτεμβρίου 2026 | Τελευταία ενημέρωση: 25 Σεπτεμβρίου 2026